آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,777 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,727,296 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,717,746 |
حکمرانی شبکه‌ای علم مبتنی بر اصول مدیریت اسلامی | ||
| مدیریت دانش اسلامی | ||
| دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 15، فروردین 1405، صفحه 234-262 اصل مقاله (1.61 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jikm.2026.75480.1134 | ||
| نویسنده | ||
| محمد سعید رضائی نیا* | ||
| دانش آموخته سطح 3 رشته تخصصی مدیریت اسلامی، حوزه علمیه قم، قم. ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 05 مهر 1404، تاریخ بازنگری: 05 اسفند 1404، تاریخ پذیرش: 25 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| بحران کارآمدی در نظام‌های علمی، شکاف میان معرفت و ارزش، و سیاست‌زدگی افراطی یا تفریطی در اداره نهادهای علم، ضرورت بازاندیشی در الگوهای حکمرانی علم را آشکار ساخته است. این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای، در پی تبیین الگویی هنجاری و ساختاری برای حکمرانی علم بر پایه اصول مدیریت اسلامی است و شش اصل بنیادین «شورا»، «عدالت»، «امانت‌داری علمی»، «وحدت»، «توازن» و «نظارت» را به مثابه ارکان اصلی این الگو صورتبندی می‌کند. پرسش اصلی آن است که چگونه می‌توان از این اصول، سازوکارهایی عملیاتی برای تنظیم روابط قدرت، توزیع منابع، جهت‌دهی اخلاقی به فرایند تولید و انتشار علم و نیز ایجاد هماهنگی و انسجام در نظام علمی، استخراج کرد. روش پژوهش، تحلیل اسنادی و شیوه جمع‌آوری داده‌ها کتابخانه‌ای بود. یافته‌ها نشان داد که اصل شورا به تمرکززدایی از قدرت، تقویت اجتماع علمی و مشارکت ذی‌نفعان می‌انجامد؛ اصل عدالت، معیاری برای توزیع عادلانه فرصت‌ها (عدالت رویه‌ای) و تشخیص اولویت‌های پژوهشی (عدالت توزیعی) براساس نیازهای واقعی جامعه (مصالح عامه) است؛ اصل امانت‌داری علمی، همزمان مسئولیت اخلاقی پژوهشگر (در قبال حقیقت و جامعه) و ساختارهای ناظر بر سلامت پژوهش (مقابله با تقلب، تضاد منافع و انحصارگری علمی) را دربر می‌گیرد. اصل وحدت، به انسجام بخشیدن به اجزای نظام علمی و جلوگیری از موازی‌کاری و پراکندگی در سیاست‌گذاری‌های علمی اشاره دارد و بر لزوم هماهنگی میان نهادهای علمی، اجرایی و حاکمیتی تأکید می‌کند. اصل توازن، به تعادل بخشیدن میان منافع گوناگون (دانشمندان، سیاست‌گذاران، صنعت و جامعه) و نیز میان آزادی علمی و مسئولیت اجتماعی در نظام علم می‌پردازد و از افراط‌گری در هر یک از این سویه‌ها جلوگیری می‌کند. اصل نظارت، به‌عنوان ضامن اجرای اصول پیشین و تضمین‌کننده پاسخ‌گویی و شفافیت در تمامی فرایندهای علمی، از سطوح خُرد (فرد پژوهشگر) تا کلان (نظام سیاست‌گذاری علم) عمل می‌کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حکمرانی علم؛ مدیریت اسلامی؛ شورا؛ عدالت؛ امانت‌داری علمی؛ وحدت؛ توازن؛ نظارت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Network Governance of Science Based on the Principles of Islamic Management | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Saeed Rezaei Nia | ||
| Graduate of Level 3 in the Specialized Field of Islamic Management, Islamic Seminary of Qom, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The crisis of effectiveness in scientific systems, the gap between knowledge and values, and the excessive politicization or, conversely, the insufficient political direction of the management of scientific institutions have highlighted the need to rethink models of science governance. Adopting an interdisciplinary approach, this study seeks to explain a normative and structural model of science governance based on the principles of Islamic management. It formulates six fundamental principles—consultation (shura), justice, scientific integrity, unity, balance, and oversight—as the main pillars of this model. The central research question is how operational mechanisms can be derived from these principles to regulate power relations, allocate resources, provide ethical direction for the production and dissemination of knowledge, and establish coordination and coherence within the scientific system. The study employed documentary analysis, with data collected through library research. The findings indicate that the principle of consultation leads to the decentralization of power, strengthens the scholarly community, and promotes stakeholder participation. The principle of justice provides a basis for the equitable distribution of opportunities (procedural justice) and the identification of research priorities (distributive justice) according to the actual needs of society and the public interest. The principle of scientific integrity encompasses both researchers’ ethical responsibilities toward truth and society and the structures responsible for safeguarding research integrity, including measures to combat fraud, conflicts of interest, and monopolistic practices in science. The principle of unity promotes coherence among the components of the scientific system and prevents duplication of effort and fragmentation in science policymaking, emphasizing the need for coordination among scientific, executive, and governing institutions. The principle of balance seeks to reconcile the diverse interests of scholars, policymakers, industry, and society, as well as to maintain a balance between academic freedom and social responsibility within the scientific system, thereby preventing excess in either direction. Finally, the principle of oversight serves as a mechanism for ensuring the implementation of the preceding principles and guaranteeing accountability and transparency throughout scientific processes, from the micro level (individual researchers) to the macro level (the science policymaking system). | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Science governance, Islamic management, consultation (shura), justice, scientific integrity, unity, balance, oversight | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم.
** نهج البلاغه.
ابراهیمی، محمدحسین. (١٣٧٩). مدیریت اسلامی. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسـلامی حوزه علمیه قم.
احمدی، مسـعود. (١٣٨۴). مـدیریت اسـلامی (اصـول، مبـانی، مفـاهیم و الگوهـا). سـاری: انتشارات پژوهشهای فرهنگی.
پیروز، علی آقا؛ خدمتی، ابوطالب؛ شفیعی، عباس؛ بهشـتی‌زاده، سیدمحمود. (١٣٨۶). مـدیریت در اسلام. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1410ق). غررالحکم ودررالکلم (مقدمه و تعلیق: میرجلال الدین حسینی ارموی، چاپ پنجم). تهران: انتشارات دانشگاه تهران، .
چاوشی، سیدکاظم. (1388). بررسی رویکردهای نظری به مدیریت اسلامی، پژوهشهای میان رشته‌ای قرآنی، 1(2)، صص 43-53.
حسینی مشهدی، سیدصدرالدین؛ حسین‌زاده، محمدمهدی. (1395). تبیین طرح کلی دانش مدیریت اسلامی، مطالعات دین، معنویت و مدیریت، 5(8و9)، صص 5-28.
رونقی، محمدحسین. (1391). امکان‌سنجی شکل‌گیری سیستم‌های اطلاعاتی یکپارچه تحت وب در سازمان‌های ایرانی، مطالعات مدیریت فناوری اطلاعات، 1(1)، صص 123-142.
شیریان، محسن؛ تقوی، مصطفی. (1404). تکرارپذیری به‌مثابه مفهومی زمینه‌مند: بازاندیشی در بحران تکرارپذیری علم، روش شناسی علوم انسانی، 31(123)، صص 135-154.
صادقی فسایی، سهیلا؛ عرفان منش، ایمان (1394). مبانی روش‌شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی؛ مورد مطالعه: تأثیرات مدرن‌شدن بر خانواده ایرانی، راهبرد فرهنگ، 29، صص61-91.
قلی پور، حسین؛ عبیری، رضا. (1401). کاوشی در گستره حکمرانی علم: مروری قلمرویی، پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، 28(4)، 93-69.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی (ج2). تهران: دارالکتب الإسلامیة.
کوثری، سحر؛ علیزاده، پریسا. (1400). مطالعه تطبیقی وضعیت حکمرانی علم، فناوری و نوآوری در ایران و کشورهای منتخب، رهیافت، 31(82)، صص 1-22.
گرجی، علی اکبر؛ ابوالحسنی، محسن. (1395). نقش شورا در مدیریت امور عمومی؛ تصمیم گیر یا تصمیم ساز، دانش حقوق عمومی، 5(13)، صص 109-133.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1403ق)، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة (مصحح: جمعی از محققان). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391/ ب). پیش‌نیازهای مدیریت اسـلامی (تحقیق و نگارش: غلام‌رضا متقی‌فر). قـم: مؤسسـۀ آموزشـی و پژوهشی امام خمینی.
موسوی راد، طاهره؛ روزبهانی، محبوبه؛ روه، مهوش. (1393). ارزیـابی عملکـرد معلمـین تربیـت بـدنی بـا بازخورد 360 درجه: مطالعه موردی معلمـین شهرسـتان پارسـیان، مطالعـات مبـانی مـدیریت در ورزش، 1(3)، صص 61-70.
نبوی، محمدحسن. (١٣٩١). مدیریت اسلامی. قم: انتشارات بوستان کتاب قم.
Bourdieu, P. (2001). Science de la science et réflexivité: Cours du Collège de France 2000-2001. Paris: Éditions Raisons d'Agir. Fuller, S. (2000). The Governance of Science: Ideology and the Future of the Open Society. Buckingham, UK: Open University Press. Gibbons, M. , Limoges, C. , Nowotny, H. , Schwartzman, S. , Scott, P. , & Trow, M. (1994). The new production of knowledge: The dynamics of science and research in contemporary societies. London: Sage Publications. Laranja, M. Network governance of innovation policies: The Technological Plan in Portugal, Sci. Public Policy, 2012; 39(5): 655-668. Rhodes, R. A. W. (1997). Understanding governance: Policy networks, governance, reflexivity, and accountability. Open University Press. Sarewitz, D. (2005). Governance of science. In Encyclopedia of science, technology, and ethics. Farmington Hills, MI: Macmillan Reference, USA. Ulpts, Sven; Bartscherer, Sheena Fee; Penders, Bart (2025). Epistemic oligarchies: capture and concentration through science reform, https://lnkd. in/eiiKUEAQ | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||