| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,678 |
| تعداد مقالات | 37,791 |
| تعداد مشاهده مقاله | 21,032,634 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,863,971 |
مبانی و سیاستهای قرآنی‑ فقهی مقابله با احتکار و انحصار در چارچوب امنیت اقتصادی چندسطحی | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 14، مهر 1405، صفحه 378-408 اصل مقاله (1.74 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.76068.1157 | ||
| نویسنده | ||
| سید سجاد آل سید غفور* | ||
| محقق رسمی پژوهشکده مطالعات علوم قرآن، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم. ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 06 اردیبهشت 1405، تاریخ بازنگری: 25 مرداد 1405، تاریخ پذیرش: 16 شهریور 1405 | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف استخراج و تحلیل سیاستهای قرآنی مقابله با احتکار و انحصار بهعنوان تهدیدهای چندسطحی امنیت اقتصادی انجام شده است. در این پژوهش، علاوه بر مبانی قرآنی، دیدگاه فقهای امامیه درباره احتکار و انحصار نیز بهصورت مختصر بررسی شده است. احتکار و انحصار از چالشهای ساختاری اقتصاد هستند که بر تورم، رفاه عمومی و عدالت توزیعی تأثیر مستقیم میگذارند. در اقتصاد متعارف، مقابله با این پدیدهها بهطور عمده از طریق تنظیم مقررات رقابتی و سیاستهای ضدتراست انجام میگیرد، اما قرآن کریم با نگاهی عمیقتر، این پدیدهها را در چارچوب مفاهیمی چون کنز، اکل مال به باطل و تضییع حقوق جامعه تحلیل میکند. روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی و تفسیر موضوعی نظاممند است و آیات مرتبط با مفاهیم کنز، احتکار، انفاق، زکات و عدالت اقتصادی بررسی شدهاند. ابزار گرداوری دادهها، تفاسیر معتبر بویژه المیزان و التحریر والتنویر و منابع کتابخانهای است. یافتهها نشان میدهد قرآن کریم پدیدههای احتکار و انحصار را نه تنها اختلالی بازارمحور، بلکه تهدیدی برای امنیت اقتصادی در سطوح خانواده، جامعه، امت و نظام سیاسی قلمداد میکند. در سطح خانواده، امنیت معیشتی از طریق تورم و کاهش قدرت خرید تهدید میشود. در سطح جامعه، شکاف طبقاتی و نابرابری، انسجام اجتماعی را تخریب میکند. در سطح امت، همبستگی و استقلال اقتصادی تضعیف میشود. در سطح نظام سیاسی، کاهش اعتماد عمومی و مشروعیت، امنیت ملی را به خطر میاندازد. در پاسخ به این تهدیدها، قرآن چارچوبی جامع مشتمل بر سیاستهای پیشگیرانه مانند فرهنگسازی اخلاقی و ترویج قناعت، سیاستهای کنترلی مانند نظارت فعال بازار و نهاد حسبه، سیاستهای تنبیهی مانند مجازات محتکر، و سیاستهای ساختاری مانند توزیع مجدد ثروت از طریق زکات و وقف و شفافسازی ارایه میدهد. این چارچوب با تأکید همزمان بر کارکرد نهادهای رسمی و تربیت اقتصادی جامعه بر مبنای ارزشهای قرآنی میتواند مبنایی برای بازطراحی سیاستهای اقتصادی بومی در ایران قرار گیرد. پژوهش در نهایت استدلال میکند رویکرد قرآنی برای امنیت اقتصادی، عدالت اجتماعی و ثبات سیاسی، الگویی مفهومی برای امنیتسازی اقتصادی مشروع در برابر الگوهای صرفا سکولار عرضه میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امنیت اقتصادی؛ احتکار؛ انحصار؛ سیاستهای قرآنی؛ فقه سیاسی؛ اقتصاد ایران؛ حسبه؛ زکات | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Qur'anic and Jurisprudential Foundations and Policies for Combating Hoarding and Monopoly within a Multilevel Economic Security Framework | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Seyyed Sajjad Al-e Seyyed Ghafoor | ||
| Official Researcher, Research Institute of Qur'anic Sciences Studies, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| This study aims to identify and analyze Qur'anic policies for combating hoarding and monopoly as multilevel threats to economic security. In addition to examining their Qur'anic foundations, it briefly reviews the views of Imamiya jurists on hoarding and monopoly. Hoarding and monopoly are structural economic challenges that directly affect inflation, public welfare, and distributive justice. In conventional economics, these phenomena are primarily addressed through competition regulation and antitrust policies. The Holy Qur'an, however, offers a deeper perspective by examining them through concepts such as kanz (the accumulation and hoarding of wealth), the wrongful consumption of others' property, and the violation of collective rights. The study employs qualitative content analysis and systematic thematic interpretation to examine verses relating to kanz, hoarding, charitable spending (infaq), almsgiving (zakat), and economic justice. Data are collected from authoritative Qur'anic commentaries, particularly Al-Mizan and Al-Tahrir wa al-Tanwir, as well as other library resources. The findings indicate that the Qur'an regards hoarding and monopoly not merely as market-related disruptions but as threats to economic security at four levels: the family, society, the Muslim ummah, and the political system. At the family level, livelihood security is threatened by inflation and declining purchasing power. At the societal level, class divisions and inequality undermine social cohesion. At the level of the ummah, solidarity and economic independence are weakened. At the level of the political system, declining public trust and legitimacy jeopardize national security. In response to these threats, the Qur'an presents a comprehensive framework encompassing preventive policies, such as promoting ethical awareness and encouraging contentment; regulatory policies, including active market supervision and the institution of hisbah (market oversight); punitive policies, such as penalizing hoarders; and structural policies, including wealth redistribution through zakat and waqf (endowment), as well as the promotion of transparency. By simultaneously emphasizing the role of formal institutions and the economic education of society based on Qur'anic values, this framework can provide a foundation for redesigning indigenous economic policies in Iran. The study ultimately argues that the Qur'anic approach offers a conceptual model for achieving legitimate economic security in the face of exclusively secular approaches, while promoting economic security, social justice, and political stability. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Economic Security, Hoarding, Monopoly, Qur'anic Policies, Political Jurisprudence, Iranian Economy, Hisbah, Zakat | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم.
حکیمی، محمدرضا. (1385). الحیاة. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خامنهای شهید، سیدعلی. (1398). بیانات در دیدار مسوولان نظام. تهران: دفتر مقام معظم رهبری.
رضایی، محمد. (1395). احتکار در فقه اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
سازمان توسعه و نوسازی صنایع ایران. (1399). وضعیت رقابت در صنایع ایران (گزارش اتمی تراست). تهران: سازمان توسعه و نوسازی صنایع ایران.
سازمان زکات مالزی. (1400). سالنامه زکات مالزی. کوالالامپور: سازمان زکات مالزی.
صدر، سیدمحمدباقر. (1410ق). اقتصادنا. قم: موسسه النشر الاسلامی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1421ق). المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
عابدی، پ. (1400). تحلیل ساختار انحصاری بازار دارو در ایران. اقتصاد اسلامی، 21(82)، 125-150.
فرهادی، ع. (1399). کارکرد نهاد حسبه در نظارت بر بازار از دیدگاه فقه اسلامی و تطبیق با نهادهای ناظر مدرن. بررسیهای بازرگانی، 23(58)، 89-110.
فیض کاشانی، محسن. (1415ق). تفسیر الصافی. تهران: مکتبة الصدر.
کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی. (1401). گزارش بررسی انحصار در واردات داروهای خاص. تهران: مجلس شورای اسلامی.
مرکز آمار ایران. (1400). سالنامه آماری کشور. تهران: مرکز آمار ایران.
موسوی خمینی، سیدروحالله. (1421ق). تحریر الوسیله. قم: موسسه النشر الاسلامی.
صدر، سیدمحمدباقر. (1410ق). اقتصادنا. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
انصاری، مرتضی. (1415ق). المکاسب. قم: کنگره جهانی شیخ انصاری.
خامنهای، سیدعلی. (1398). بیانات در دیدار مسئولان نظام. تهران: دفتر مقام معظم رهبری.
Buzan, B. (1991). People, States and Fear: An Agenda for International Security Studies in the Post-Cold War Era (2nd ed). Harvester Wheatsheaf. Buzan, B. , Wæver, O., & de Wilde, J. (1998). Security: A New Framework for Analysis. Lynne Rienner. UNDP. (1994). Human Development Report. Oxford University Press, 1994.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||