آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,808,267 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,851 |
روششناسی سیدمرتضی (ره) در علم اصول | ||
| روش شناسی علوم اسلامی | ||
| مقاله 5، دوره 1، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 97-126 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/mis.2025.67422.1038 | ||
| نویسنده | ||
| بلال شاکری* | ||
| مدرس سطوح عالی حوزه علمیه مشهد و استادیار مرکز تخصصی آخوند خراسانی «ره» مشهد. ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 01 مهر 1402، تاریخ بازنگری: 17 فروردین 1404، تاریخ پذیرش: 17 فروردین 1404 | ||
| چکیده | ||
| روششناسی علوم ازجمله مسایل موردتوجه در دوران معاصر است. برای شناسایی روشهای بهکاررفته در هر علم باید ابتدا به روششناسیِ عالمان علم پرداخت. سیدمرتضی علمالهدی بهعنوان اولین اصولی شیعه که اثر مستقل و مفصل اصولی از وی باقی مانده است، دارای روشی خاص در ارائه و حل مسایل اصولی است که در نوشتار پیشِرو با مراجعه به آثار اصولی وی و تحلیل سخنانش، سعی در اکتشاف روش وی شده است. یافتههای پژوهش که برای نخستینبار ارائه میشود، نشان میدهد که: اولاً سیدمرتضی در علم اصول دارای دو رویکرد عقلی کلامی و مقارن است؛ و ثانیاً وی باتوجهبه تبارشناسی مسایل اصولی، از روشهای دیگر لغوی، عرفی، عقلایی یا روشهای ترکیبی نیز بهره برده است و همچنین در حل مسایل اصولی سه گام کلی بیان مسئله؛ حکم مسئله و دلیل بر مسئله را میپیماید. و ثالثاً وی در روش ارائه مسایل اصولی نیز به چهار نکته: تمرکز بر مباحث صرفاً اصولی و دوری از مباحث دیگر علوم؛ داشتن ساختاری منسجم، منطقی و مستدل؛ رعایت اعتدال در ارائه مسایل؛ و بیان تطبیقی و کاربردی آنها توجه داشته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| روششناسی؛ حل مسئله اصولی؛ روش اصولی سیدمرتضی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Sayyid al-Murtaḍā’s Methodological Approach to ʿIlm Uṣūl al-Fiqh | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Belal Shakeri | ||
| Member of the faculty of the Khorasani Akhund Specialized Center and lecturer at the higher levels of the seminary.Mashhad.Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The methodology of the sciences has received considerable attention in the contemporary period. In order to identify the operative methods of any given discipline, it is first necessary to examine the methodological frameworks adopted by its leading scholars. Sayyid al-Murtaḍā ʿAlam al-Hudā, as the earliest Shīʿī scholar of Uṣūl al-Fiqh from whom a comprehensive and independent treatise on the subject has survived, developed a distinctive methodological approach to the formulation and resolution of Uṣūlī questions. The present study seeks to reconstruct and clarify this approach through a close reading of his Uṣūlī writings and a systematic analysis of his argumentative strategies. The findings of this study, presented here for the first time in a structured manner, indicate the following: Sayyid al-Murtaḍā adopted two principal approaches in Uṣūl al-Fiqh: a rational approach and a comparative approach. In light of a genealogical analysis of Uṣūlī questions, he also employed additional methods, including linguistic, customary (ʿurfī), rational in the sense of common rational practice (ʿuqalāʾī), and hybrid approaches. In addressing Uṣūlī problems, he generally proceeded through three principal stages: articulating the problem, determining its precise formulation, and adducing supporting evidence. In his presentation of Uṣūlī discussions, he observed four central considerations: restricting his analysis to strictly Uṣūlī topics while avoiding issues belonging to other disciplines; maintaining a coherent, logical, and rigorously argued structure; exercising moderation in the scope and extent of discussion; and adopting an applied and comparative mode of exposition. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Methodology, Resolution of Uṣūlī Questions, Uṣūlī Methodology, Sayyid al-Murtaḍā | ||
| اصل مقاله | ||
|
به فایل کلی مقالات مراجعه نمایید. | ||
| مراجع | ||
|
احمدوند، شجاع. (1380). «فرایند تدوین معرفتشناسی و روششناسی فقه سیاسی شیعه»، مجله پژوهشنامه متین، 1380، شماره 10.
اسعدی، علیرضا. (1391). سیدمرتضی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی،.
اکبرنژاد و منصورزاده، مهدی و زهرا. (1398). «بررسی سبک تفسیری سید مرتضی در سه گرایش علمی، ادبی و کلامی». مجموعهمقالات فارسی کنگرۀ بینالمللی بزرگداشت هزارۀ سیدمرتضی علمالهدی. ج2. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
امامیمیبدی و سلیمانیبهبهانی، علیرضا و عبدالرحیم. (1392). «روششناسی سیدمرتضی در علم کلام»، مجله کلام اسلامی، 1392، شماره 87، ص 107 تا 126.
آلبوغبیش، فاطمه. (1398). «روش فقه الحدیثی سیدمرتضی در الأمالی». مجموعهمقالات فارسی کنگره بینالمللی بزرگداشت هزاره سیدمرتضی علمالهدی. ج3. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
الهیخراسانی، مجتبی. (1385). آموزش فقه مقارن، ضرورتها و اهداف. مدرّس صالح؛ نکوداشت نیمقرن تکاپوی علمی آیتالله سید میرزاحسن صالحی. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
بابایی، رضا. (1398). «سیّد مرتضی و التزام به حجّیت عقل در فقه». مجموعهمقالات فارسی کنگره بینالمللی بزرگداشت هزاره سیدمرتضی علمالهدی. ج5. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
برنجکار، رضا. (1391). روششناسی علم کلام. قم: موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر .
پارسانیا، حمید. (1385). سنت، ایدئولوژی، علم. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
جعفریان، رسول. (1398). «سیدمرتضی، حدیث و عقل». مجموعهمقالات فارسی کنگره بینالمللی بزرگداشت هزاره سیدمرتضی علمالهدی. ج3. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
حرعاملی، محمدبن حسن. (1409ق). وسائلالشیعه. مصحح: مؤسسة آلالبیت:. قم: مؤسسة آلالبیت:.
حقیقت، سیدصادق، (1382). «بحران روششناسی در علوم سیاسی»، مجله علوم سیاسی، شماره 22، ص 153 تا 174.
حقیقت، سیدصادق. (1381-1382). «بر حاشیه روش تحقیق در علوم سیاسی»، مجله دانشپژوهان، شماره 1، ص 33 تا 42.
خادمیان، محمدرضا. (1398). «روششناسی فقهی سیدمرتضی». مجموعهمقالات فارسی کنگره بینالمللی بزرگداشت هزاره سیدمرتضی علمالهدی. ج5. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
خراسانی، محمدکاظم. (1409ق). کفایۀ الأصول. قم: مؤسسه آلالبیت:.
خسروپناه، عبدالحسین. (1388). فلسفۀ فلسفه اسلامی. تهران: دبیرخانه هیئت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره شورایعالی انقلاب فرهنگی.
خسروپناه، عبدالحسین. (1389). فلسفۀ فلسفه اسلامی. تهران: نشر سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
خطاوی، وسام. (1427ق). المناهج الروائیۀ عند الشریف المرتضی. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
ابوالقاسمیدهاقانی، نرجس. (1398). «جایگاه عقل در آرای سیّد مرتضی باتکیهبر «تنزیه الأنبیاء» و «جمل العلم والعمل». مجموعهمقالات فارسی کنگره بینالمللی بزرگداشت هزاره سیدمرتضی علمالهدی. ج4. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
ساروخانی، باقر. (1375). روشهای تحقیق در علوم اجتماعی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شاله، فیلیسین. (1350). شناخت روش علوم یا فلسفه علمی. ترجمه یحیی مهدوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ضمیری، محمدرضا. (1384). دانشنامه اصولیان شیعه. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
طباطبایی، سیدمهدی. (1387). «نگرشی بر فقه سیدمرتضی»، مجله فقه اهلبیت:، شماره 17-18، ص206 تا 227.
طبیبی و نبوی، علیرضا و سیدمجید. (1400). «روشهای سید مرتضی در نقد حدیث عدد»، فصلنامه دینپژوهی و کارآمدی، 1400، شماره 1، ص 89 تا 105.
علمالهدی، سیدمرتضی. (1415ق). الإنتصار فی إنفرادات الإمامیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
علمالهدی، سیدمرتضی. (1431ق). الذخیرۀ فی علم الکلام. قم: مؤسسۀ النشر الإسلامی.
علمالهدی، سیدمرتضی. (1376). الذریعۀ إلی أصول الشریعه. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
علمالهدی، سیدمرتضی. (1405ق). رسائل الشریف المرتضی. قم: دار القرآن الکریم.
علی تبار فیروزجایی، رمضان. (1395). «روششناسی علوم انسانی اسلامی (مختصات، بایستگیها و ویژگیها)»، مجله ذهن، شماره 68، ص 147 تا 176.
فتحعلیخانی، محمد. (1397). «روش و روششناسی در علوم انسانی اسلامی چارچوبی برای تحلیل و ارزیابی نظریههای علم دینی و علوم انسانی اسلامی»، مجله قبسات، شماره 89، ص 153 تا 180.
فضلی، عبدالهادی. (1427ق). دروس فی أصول الفقه الإمامیه. چدوم. بیروت: الغدیر.
کریمیان، محمود، «جایگاه عقل در استنباط احکام نزد سیدمرتضی». مجموعهمقالات فارسی کنگره بینالمللی بزرگداشت هزاره سیدمرتضی علمالهدی. (1398). ج5. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
مرادی کانی باغی، محمد. (1402). «روششناسی اجتهاد در عصر غیبت با تأکید بر آرای شیخ مفید و سیدمرتضی علمالهدی»، ماهنامه پژوهشهای معاصر در علوم و تحقیقات، 1402، شماره 55، د ص 79 تا 89.
ملکیان، مصطفی. (1380). «روششناسی در علوم سیاسی»، فصلنامه علوم سیاسی، 1380، شماره 14، ص 273 تا 292.
یزدانمدد، طیبه و فاطمه. (1398). «روش تفسیری سیدمرتضی». مجموعهمقالات فارسی کنگره بینالمللی بزرگداشت هزاره سیدمرتضی علمالهدی. ج2. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 63 |
||