آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,599 |
| تعداد مقالات | 36,987 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,448,683 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 7,919,784 |
راهکارهای تأمین امنیت جنسی و جنسیتی زنان در پرتوی تحلیل احکام خانواده | ||
| مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه | ||
| دوره 9، شماره 2، مهر 1404، صفحه 48-23 اصل مقاله (2.15 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/scs.2025.71801.1415 | ||
| نویسندگان | ||
| سید علی اصغر یعقوبی* 1؛ عبدالله گوهری2 | ||
| 1دکتری، گروه فقه و حقوق قضایی، دانشکده عالی فقه تخصصی، قم، ایران | ||
| 2دکتری، گروه فقه و علوم تربیتی، دانشکده عالی فقه تخصصی، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 16 اردیبهشت 1404، تاریخ بازنگری: 12 مهر 1404، تاریخ پذیرش: 07 دی 1404 | ||
| چکیده | ||
| در بحث امنیت جنسی و جنسیتی بانوان، آنچه که سزاوار توجه جدی است و موجب تفاوت در رویکردها، روشها و راهکارهای تأمین «امنیت عینی» و «احساس امنیت ذهنی» میشود، این واقعیت است که غالباً در پارادایمهای رایج، «احساس امنیت» برای دو جنس مرد و زن یکسان در نظر گرفته میشود. این نگرش مستلزم نادیده گرفتن واقعیت «تمایز جنسیتی» و جایگاه متفاوت افراد در جامعه است. از منظر فمینیستی، چنین نگرشی قطعاً به آسیبپذیری بیشتر زنان میانجامد. بر این اساس، پرسش اصلی پژوهش آن است که اسلام در وضع و تشریع احکام خانواده، چه سیاستها و راهکارهایی را برای تأمین امنیت جنسی و جنسیتی مدنظر قرار داده است؟ این پژوهش با رویکردی کیفی و با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. دادههای مورد نیاز از طریق مطالعه و تحلیل منابع کتابخانهای شامل منابع اولیه، آثار ثانویه فقهی، مقالات تربیتی و... گردآوری شدهاند. تحلیل دادهها نشان میدهد که در نظام شریعت اسلامی، مردان و زنان از حیث تأمین و احساس امنیت در یک ردیف قرار ندارند و «جنسیت» به عنوان قیدی مهم در احکام مربوط به «نظام معیشتی» و تأمین امنیت عمل میکند. راهکارهای مستخرج از این احکام را میتوان در دو بخش اصلی دستهبندی نمود: راهکارهای تأمین امنیت جنسی و راهکارهای تأمین امنیت جنسیتی زنان. شریعت اسلامی مجموعهای منسجم و کارآمد از سیاستها و راهکارهای عملی را در قالب احکام خانواده پیشبینی کرده که نقش مؤثری در تأمین امنیت جنسی و جنسیتی ایفا میکند. این راهکارها که از تحلیل احکام فقهی استنباط شده، از نظاممندی بالایی برخوردارند. راهکارهای یادشده اسلامی در مقایسه با رویکردهای پیشنهادی برخی دولتهای غربی معاصر در زمینه حفظ امنیت جنسی و جنسیتی زنان، از انسجام نظاممند بیشتری برخوردار بوده و با واقعیات عینی انسانی و اجتماعی تطابق بیشتری دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امنیت جنسی؛ امنیت جنسیتی؛ حقوق زنان؛ احکام خانواده؛ روابط زناشویی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Strategies for Ensuring Women's Sexual and Gender Security in the Light of Family Law Analysis | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Seyed AliAsqar Yaghoubi1؛ Abdulah Gohari2 | ||
| 1PhD., Department of Jurisprudence and Judicial Law, Higher School of Specialized Jurisprudence, Qom, Iran | ||
| 2PhD., Department of Jurisprudence and Educational Sciences, Higher School of Specialized Jurisprudence, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The sexual and gender-based security of women represents a paramount and costly security concern for contemporary governments, one that has frequently produced diminishing returns despite significant investments. A critical factor contributing to the divergence in approaches, methodologies, and solutions aimed at ensuring both security and the perception of security is the pivotal role of gender and its distinctions in this domain. Conventional frameworks frequently assume that the "feeling of security" is a uniform experience across genders. However, this assumption overlooks the societal realities of gender differences and segregation. From a feminist perspective, such an oversight inevitably results in women being disproportionately vulnerable. Given the indispensable role women play in the family and the broader socio-economic fabric of society, men will also gradually face numerous challenges. This study, therefore, seeks to investigate the fundamental question: What policies and mechanisms has Islam established within the framework of family law to ensure sexual and gender security? This research employs a qualitative methodology grounded in a descriptive-analytical approach. Data were collected through a meticulous study and analysis of extensive library resources, including primary Islamic sources and secondary scholarly works in jurisprudence (Fiqh). The process involved describing, classifying, and critically analyzing the relevant religious decrees (Ahkam) related to family structure and gender relations in order to extrapolate the underlying security policies and strategies. The analysis reveals that within the Islamic legal system (Shari'ah), men and women are not positioned equally regarding the provision and experience of security. Gender is established as a fundamental and decisive factor in regulations related to the sustenance system (Nizam al-Ma'ishah) and security provision. This gender-sensitive approach is manifest in various jurisprudential injunctions, such as the obligation of financial provision (Nafaqah) placed upon men and the exemption of women from this duty (ensuring economic security); the prohibition of unregulated mixing between men and women (Ikhtilat) (ensuring sexual and emotional security); and the requirement that a judge be male (ensuring psychological security), among others. These strategies, derived from various chapters of Islamic jurisprudence, can be categorized into two primary groups. Strategies for Ensuring Sexual Security include: - The strategy of 'Restraint and Prevention' which emphasizes controlling one's gaze and managing sexual desires. - The strategy of 'Provision, Health, and Chastity' for spouses which outlines the mutual rights and responsibilities within a marital relationship. This category begins with encouragement to control sexual instincts and prevent deviance, continues by explaining the necessity of mutual sexual fulfillment (Tamkin) while ensuring the health of sexual relations and protecting women's sexual rights, and concludes by defining the boundaries and modalities of interaction between non-mahram men and women in society. This includes observing modesty in dress (Hijab), avoiding ostentatious displays (Khod Namaii), shunning obscenity, and generally refraining from any actions that may create a context for sexual provocation or excitation within the community. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Sexual security, Gender security, Women's rights, Family laws, Marital relations | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
آقامحمدیان شعرباف، حمیدرضا، رضاقلیزاده، تکتم؛ عوضی، معصومه؛ پشتیبان، حبیبه (2033). بررسی رضایتمندی زناشویی و رابطه آن با طلاق. در: اولین همایش سراسری خانواده و مشکلات جنسی، ص10-15.
ابن منظور، ابوالفضل (1410ق). تهذیب اللسان العرب. بیروت: دار صادر، ج13، 1.
ابوت، پاملا؛ والاس، کلر (1388). جامعهشناسی زنان. ترجمه منیژه نجم عراقی. تهران: انتشارات نشر نی.
افتخاری، اصغر (1378). ظرفیت طبیعی امنیت: مورد مطالعاتی قومیت و خشونت در ایران. مطالعات راهبردی، شماره 5-6.
افتخاری، اصغر (1397). اصول الگوی اجتماعی حفاظت و امنیت در جامعه اسلامی. پژوهشهای حفاظتی- امنیتی، شماره 25، ص182-155.
بخشایش، علیرضا؛ مرتضوی، مهناز (1387). رابطۀ رضایت جنسی، سلامت عمومی و رضایت زناشویی در زوجین. روانشناسی کاربردی، 3(4)، ص85-73.
بستان، حسین (1388). اسلام و تفاوتهای جنسیتی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بنیفاطمه، حسین؛ طاهری، طاهره (1388). تعیین عوامل اجتماعی- فرهنگی مرتبط با رضایت از زندگی زناشویی در میان زنان متأهل آذرشهر. جامعهشناسی، 1(2)، ص29-7.
بوزان، باری (1378). مردم، دولتها و هراس. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
پاتریشا، ونتورا (۱۹۸۰). قلمرو بدن زن: امنیت، لذت و خودمختاری، نظریه فمنیستی. انتشارات ساگ.
تقوی، سهیل (27/1/1388). حجاب از منظر قرآن. روزنامه ایران.
جلیلی، فریبا (1375). بررسی و مقایسه عوامل موثر در رضامندی زنان شاغل و خانهدار از زندگی زناشویی. پایاننامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
جمشیدی، اسدالله (1385). زن در فرهنگ و اندیشه اسلامی: جستاری در هستیشناسی زن. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
جوکار، محبوبه (1392). الگوى تقویت حیاء در سبک زندگى اسلامى. معرفت، 22(186)، ص86-71.
حداد عادل، غلامعلی (۱۳۸۲). فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی. تهران: سروش.
حرّعاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ج 12، 20-21.
حسنی، رمضانعلی و همکاران (1390). بررسی رابطه بین خوشبینی اسلامی و خوشبینی آموخته شده روانی. روانشناسی و دین، 4(4)، ص102-75.
حسینزاده، علیحسین (1391). بررسی تاثیر عوامل اجتماعی سیاسی بر احساس امنیت. مطالعات مدیریت انتظامی، 7(1)، ص56-40.
خاک، روناک (1387). جرمانگاری خشونت جنسی در حقوق بینالملل کیفری. مجله حقوقی بینالمللی، 25(39).
خوراسگانی، علی؛ قاسمی، وحید (1386). رابطه احساس امنیت اجتماعی و نگرش مذهبی. پژوهش علوم انسانی، شماره 25، ص18-2.
دو بووآر، سیمون (۱۴۰۴). جنس دوم. مترجم قاسم صنعوی. انتشارات توس.
دهخدا، علیاکبر (۱۳۳۹). لغتنامه دهخدا. تهران: سازمان لغتنامه، ج6.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲ق). مفردات الفاظ القرآن الکریم. بیروت: دارالقلم، ج1.
ساروخانی، باقر (1375). دائرةالمعارف علوم اجتماعی. تهران: انتشارات کیهان.
سلطانی، سید مهدی (۱۳۸۳). حجاب و امنیت اجتماعی. مکتب اسلام، شماره 7.
شاهرودی، سید محمود (1426ق). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت. قم: مؤسسة دائرةالمعارف الفقه الاسلامی، ج3.
شایگان، فریبا؛ رستمی، فریبا (1390). هویت اجتماعی و احساس امنیت. برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 9، ص182-149.
شهیدی، عباسعلی (1397). بررسی رابطه عمل به باورهای دینی با احساس امنیت اجتماعی. پژوهشهای اعتقادی- کلامی، شماره 31، ص118-103.
شیخ الاسلامی، علی و همکاران (1396). پیشبینی تعهد زناشویی براساس رضایت جنسی. دین و سلامت، 5(1)، ص31-21.
صدر، محمدباقر (1418ق). دروس فی علم الاصول. قم: دارالصدر، ج1.
صدوق، محمد بن علی (1413ق). من لا یحضره الفقیه. تصحیح علىاکبر غفارى. قم: جامعه مدرسین، ج3-4، چاپ دوم.
صدوق، محمدبن على (1376). امالى. تهران: کتابچى، چاپ ششم.
طبرسی، حسن بن فضل (1412ق). مکارم الأخلاق. قم: شریف رضی، چاپ چهارم، ج1.
عسگری، پرویز و همکاران (1390). مقایسه تعهد زناشویی، رضایت جنسی و رضایت از زندگی زنان شاغل و خانهدار. اندیشه و رفتار، 6(21)، ص115-95.
علویقی، علیاکبر (1385). زن در آیینه تاریخ. تهران: انتشارات صاحب اثر.
غلامى، یوسف (1381). جلوه نمایى زنان و نگاه مردان. قم: انتشارات لاهیجى.
غمامی، زهرا سادات (1397). الگوی اسلامی امنیت اقتصادی زنان خانهدار. مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شماره 8، ص50-29.
فروتن، سید کاظم؛ اخوان تقوی، محمدحسین (1390). بررسی نقش سلامت جنسی در خانواده. قضاوت، 11(71).
فیاض، ایراندوخت؛ بختیاروند، مریم (1397). هرزهنگاری جنسی، چالشی فراروی تربیت جنسی از دیدگاه اسلام. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، شماره، 39، ص105-75.
فیومی، ابوالعباس (۱۴۲۸ق). مصباح المنیر. بیروت: انتشارات عصریه.
قاسمی، هاجرالسادات (1387). آسیبشناسی روابط زوجین: لایههای زیرین ناسازگاری. حوراء، شماره 29، ص58-42.
قلیزاده، فرضالله (1376). ازدواج و اهداف آن. پاسدار اسلام، شماره 185، ص102-85.
قنادان، منصور (1375). جامعهشناسی مفاهیم کلیدی. تهران: آوای نور.
کجباف، محمدباقر (1384). رفتارشناسی جنسی در اندیشه دینی. مطالعات راهبردی زنان، شماره 27، ص144-113. کلینى، محمدبن یعقوب (1407ق). کافى. قم: دارالحدیث، ج5.
گیدنز، آنتونی (1377). پیامدهای مدرنیت. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: نشر مرکز.
مجلسى، محمدباقر (1403ق). بحارالانوار. تصحیح جمعى از محققان. بیروت: دارالاحیاء التراث العربى، ج77، 14-15، 43، 104، چاپ دوم.
محقق داماد، سیدمصطفی (۱۳۹۲). بررسی فقهی حقوق خانواده. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ شانزدهم.
مرعشی، سید علی (۱۳۹۰). تاثیر آموزش هوش معنوی بر بهزیستی روانشناختی؛ اضطراب وجودی. رساله دکتری. دانشکده نفت اهواز، دانشگاه شهید چمران اهواز.
معین الاسلام، مریم؛ طیبی، ناهید (1380). روانشناسی زن در نهجالبلاغه. قم: عطر سعادت.
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج23.
مومنی، عابدین (۱۳۸۷). امنیت اخلاقی از منظر قرآن کریم و پیامبر اعظم. بصیرت و تربیت، شماره10.
میراحمدی، مریم (۱۳۹۲). بازخوانی امنیت زنان در گفتمان فمینیستی. انتشارات: طهوری.
میرعرب، مهرداد؛ سجادی، سید عبدالقیوم (1379). نیمنگاهی به مفهوم امنیت. علوم سیاسی، شماره 9، ص142-133.
نجاریان، فرزانه (1375). عوامل مؤثر در کارایی خانواده. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی.
نرسیسیانس، امیلیا (1383). مردمشناسی جنسیت. تهران: نشر افکار سازمان میراث فرهنگی. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 26 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 43 |
||