آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,187 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,807,913 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,722 |
موضوع شناسی تطبیقی علمی و فقهی وقت تعلق زکات گندم و جو با رویکرد فقه پاسخگویی | ||
| جستارهای فقهی و اصولی | ||
| مقاله 3، دوره 11، شماره 4 - شماره پیاپی 41، اسفند 1404، صفحه 1-1 اصل مقاله (1.04 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی (داوری عادی) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/jrj.2025.70096.2886 | ||
| نویسنده | ||
| سید عباس دیانت مقدم* | ||
| طلبه سطح چهار حوزه علمیه قم و مدیر مرکز ملی پاسخگویی دفتر خراسان | ||
| تاریخ دریافت: 06 اسفند 1403، تاریخ بازنگری: 30 اردیبهشت 1404، تاریخ پذیرش: 02 خرداد 1404 | ||
| چکیده | ||
| در کتب اجتهادی و فتوایی فقها، در وقت تعلق زکات غلات چهارگانه، ابهاماتی وجود دارد که پاسخگویی را با مشکل مواجه کردهاست. مبانی و معیار فقها در وقت تعلق زکات گندم و جو چیست؟ عناوینی مثل انعقاد و یا اشتداد حبّ در گندم و جو به چه معنا است و آیا بیان دیگری از همان صدق اسم است؟ اگر فقیهی بدوّ صلاح را معیار زمان تعلق زکات گندم و جو بداند؛ این معیار در گندم و جو کِی محقق میشود؟ با اینکه مبانی بعضی از فقها در این بحث یکسان است؛ چرا بعضی از فتاوا در یک موضوع واحد، متفاوت شدهاست؟ در این نوشتار دو معیار "صدق اسم گندم و جو" و "اشتداد حبّ" به عنوان معیارهای اصلی وقت تعلق زکات گندم و جو مقبول واقع شده و نشان داده شده ادعای یکی بودن این دو عنوان در کلام بعضی از فقیهان، ادعای دقیقی نیست. ضمنا تبیین شده اظهار نظر بعضی از فقیهان در تعیین زمان تعلق زکات گندم و جو، اظهار نظر در موضوع است و برای مکلفین حجیت ندارد. در انتها علت اختلاف امام خمینی و آیتالله سیستانی در یک مسئلۀ واحدِ بحث زکات تحلیل شدهاست و سعی شده با ارائۀ نتیجهای شفاف، مسیری روشن برای کارشناسان پاسخگو ترسیم گردد تا در هنگام پاسخگویی در این بحث، مبتنی بر فهمی عمیق، پاسخی دقیق، صریح و روشن ارائه نمایند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| زکات؛ وقت تعلق وجوب؛ غلات اربعه؛ اشتداد و انعقاد حبّ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Jurisprudential Study of the Due Date of Zakāt on Wheat and Barley within a Responsiveness-Oriented Fiqh Framework | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Seyyedabbas Dianatmoghaddam | ||
| Qom | ||
| چکیده [English] | ||
| In the ijtihādī and fatwāī works of jurists, ambiguities persist regarding the due date of zakāt on the four cereals—wheat, barley, dates, and raisins—thereby complicating practical guidance. The central question of this study is: what principles and criteria do jurists employ in determining the point at which zakāt becomes due on wheat and barley? In particular, terms such as inqiʿād (formation) and ishtidād al-ḥabb (hardening or ripening of the grain) are invoked in reference to wheat and barley; what precisely do these terms denote, and may they be regarded as alternative expressions of the legal notion of ṣidq al-ism (the applicability of the designation)? Furthermore, if a jurist adopts badw al-ṣalāḥ (initial emergence of suitability) as the criterion for the obligation of zakāt, at what stage is this criterion practically realized? Despite apparent similarities in foundational principles among certain jurists, their issued fatāwā differ. With respect to the time at which zakāt becomes obligatory on wheat and barley, two principal criteria are commonly identified: the applicability of the name (ṣidq al-ism) “wheat” and “barley,” and ishtidād al-ḥabb. However, the assumption that these two criteria are identical is imprecise. Moreover, the determination of the time of obligation by some jurists involves elements of subject-matter assessment, which, as such, do not necessarily constitute binding proof (ḥujjah) for the legally responsible individual (mukallaf). The divergence of opinion between Imām Khomaynī and Āyatullāh al-Sīstānī concerning the consumption of wheat and barley prior to drying—where one holds that zakāt remains due on produce consumed at that stage and the other does not, despite shared foundational premises—appears to stem from differing jurisprudential interpretations. According to Imām Khomaynī, the applicability of the designation “wheat” or “barley” is realized when the crop becomes ready for harvest. By contrast, in the view of Āyatullāh al-Sīstānī, ishtidād al-ḥabb, which occurs prior to harvest, suffices for the designation to apply, even if the crop has not yet reached full harvest readiness. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Due Date of Zakāt, Four Cereals, Ishtidād al-Ḥabb, Badw al-Ṣalāḥ, Ṣidq al-Ism | ||
| اصل مقاله | ||
|
به فایل PDF مراجعه نمایید. | ||
| مراجع | ||
|
آملی، محمدتقی. (1380ق). مصباح الهدى فی شرح العروة الوثقى. تهران: مؤلف.
ابن ادریس، محمد بن احمد. (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
انصاری، مرتضی. (1415ق). کتاب الزکاة. قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
بحرانی، یوسف بن احمد. (1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
بنیفضل، مرتضی. (1381ش). مدارک تحریر الوسیلة. تهران: ناشر: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى( ره)
حر عاملى، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آل البیت:.
حکیم، سیدمحسن. (1416ق). مستمسک العروة الوثقى. قم: مؤسسة دار التفسیر.
حلی، جعفر بن حسن (محقق حلی). (1418ق). المختصر النافع فی فقه الإمامیة. قم: مؤسسة المطبوعات الدینیة.
حلی، جعفر بن حسن (محقق حلی). (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (1410ق). إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (1412ق). منتهى المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (1413ق). قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (1414ق). تذکرة الفقها (الحدیثة). قم: مؤسسه آل البیت:.
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (1420ق). تحریر الاحکام (الحدیثة). قم: مؤسسه امام صادق7.
حلی، حسن بن یوسف (علامه حلی). (1413ق). مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
حلّی، شمسالدین. (1424ق). معالم الدین فی فقه آل یاسین. قم: مؤسسه امام صادق7.
حلّى، جمال الدین. (1407ق). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
خلیل بن احمد. (1409). کتاب العین. قم: هجرت.
خمینی، سیدروحالله. (1424ق). توضیح المسائل مراجع. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
خمینی، سیدروحالله. (1425ق). تحریر الوسیلة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
خمینی، سیدروحالله. (بیتا). تحریر الوسیلة. قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
خویی، ابوالقاسم. (1410ق). منهاج الصالحین. قم: نشر مدینة العلم.
خویی، ابوالقاسم. (1418ق). موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
روحانی، سیدمحمد. (1418ق). المرتقی الی الفقه الارقی، کتاب الزکاة. تهران: مؤسسة الجلیل للتحقیقات الثقافیة.
سبحانی، جعفر. (۱۴۲۴ق). الزکاه فی الشریعه الاسلامیه الغراء. قم: موسسه الامام الصادق علیهالسلام.
سلار دیلمی، حمزه بن عبدالعزیز. (1404ق) المراسم العلویة و الأحکام النبویة فی الفقه الإمامی. قم: منشورات الحرمین.
سیستانی، سیدعلی. (1417ق). منهاج الصالحین. قم: دفتر حضرت آیتالله سیستانى.
سیستانی، سیدعلی. (1443ق). توضیح المسائل جامع. مشهد: نسخۀ منتشر در سایت معظمله.
طباطبایی کربلایی، علی بن محمدعلی. (1418ق). ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل. قم: مؤسسه آل البیت:.
طریحی، فخرالدین. (1375). مجمع البحرین. تهران: مرتضوى.
طوسی، محمد بن حسن. (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
طوسی، محمد بن حسن. (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى. لبنان: دار الکتاب العربی.
عاملی، زین الدین (شهید ثانی). (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (کلانتر). قم: کتابفروشى داورى.
عاملی، زین الدین (شهید ثانی). (1412ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (سلطان العلماء). قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.
عاملی، زین الدین (شهید ثانی). (1413ق). مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
عاملی، سیدمحمدجواد. (1419ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة (الحدیثة)، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عاملی، محمد بن مکی (شهید اول). (1410ق). اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة. بیروت: دار التراث، الدار الإسلامیة.
عاملی، محمد بن مکی (شهید اول). (1412ق). البیان. قم: محقق.
عاملی، محمد بن مکی (شهید اول). (1414ق). غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.
عاملی، محمد بن مکی (شهید اول). (1417ق). الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
فاضل آبی، حسن بن ابیطالب، (1417ق). کشف الرموز فی شرح مختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
فخر المحققین، محمد بن حسن. (1387). إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
فیومی، احمد بن محمد. (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. بیروت: موسسه دار الهجرة.
کاشف الغطا، جعفر. (بیتا). کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء (القدیمة)، اصفهان: انتشارات مهدوى.
کاشف الغطا، حسن. (1422ق). أنوار الفقاهة، کتاب الزکاة. نجف: مؤسسه کاشف الغطا.
کرکی، علی بن حسین. (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل البیت:.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق) الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1429ق) الکافی. قم: دارالحدیث.
مرعشی نجفی، شهاب الدین. (1406ق). منهاج المؤمنین. قم: انتشارات کتابخانۀ آیتالله مرعشى.
مقدس اردبیلى، احمد بن محمد. (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
منتظری، حسینعلی. (1409ق). کتاب الزکاة. قم: مرکز جهانى مطالعات اسلامى.
موسوی، سیدمحمد. (1411ق). مدارک الأحکام. بیروت: مؤسسه آل البیت:.
نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر الکلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
واعظی، بهروز و نامداری، امین و کشاورزی، کاووس. (1400). راهنمای رشد جو. ناشر نشر آموزش کشاورزی. محل نشر: تهران.
یزدی، سید محمدکاظم. (1428ق). العروة الوثقی مع التعلیقات. قم: مدرسة علی بن ابیطالب7.
یزدی، سیدمحمدکاظم. (1430ق). العروة الوثقی و التعلیقات علیها. قم: موسسة السبطین8العالمیه.
یزدی، سیدمحمدکاظم. (1409ق) العروة الوثقى، چاپ دوم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
یزدی، سیدمحمدکاظم. (1409ق). العروة الوثقی. لبنان: موسسة الاعلمی للمطبوعات.
هاشمى شاهرودى، 1390، جلسۀ 173، موجود در: (https://hashemishahroudi.org/fa/lesson/456.
درس خارج فقه آیت الله مظاهری، 95/11/12، موجود در: https://3.eshia.ir/feqh/archive/text/mazaheri/feqh/95/951112/). | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 36 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 20 |
||