آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,191 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,809,046 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,711 |
شیوههای بینشی و گرایشی پرورش فضیلت شکر در سورۀ الرحمن | ||
| اخلاق و روانشناسی | ||
| دوره 1، شماره 2، مهر 1404، صفحه 39-64 اصل مقاله (1.55 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jmp.2026.73164.1018 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه وجدانی* 1؛ علیرضا گل محمد پور لری2 | ||
| 1دانشیار، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2کارشناسی ارشد مدرسی معارف اسلامی. دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 21 مهر 1404، تاریخ بازنگری: 01 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 29 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| از فضایل مهم در الهیات و اخلاق و روانشناسی مثبتنگر، فضیلت شکر است. باوجود تحقیقات زیاد دربارۀ مفهوم شکر، هنوز خلأهای زیادی در مورد چگونگی تقویت آن وجود دارد. به نظر میرسد که منابع اسلامی، برای این منظور مفید باشند. هدف تحقیق حاضر بررسی شکر در سورۀ الرحمن، با نگاه تربیتی است. برای این کار، از تحلیل محتوای کیفی سورۀ الرحمن استفاده شد. بر اساس یافتهها، شیوههای تربیتی شامل دو دستۀ کلیِ پرورش شناختها (مشتمل بر تقویت شناخت، تصدیق نعمت، تقویت شناخت و تصدیق منعم) و پرورش گرایشها (مشتمل بر تقویت حب الهی، تقویت حساسیت و مسئولیتپذیری، سرزنش انسان ناسپاس، تکرار و تأکید، انذار ناسپاسان و تشویق و ترغیب شاکران، درهمآمیختگی اظهار رحمت و تهدید با غلبۀ رحمت) به دست آمد. بنابراین خداوند از یک سو، مبادی شناختی لازم برای رفتار قدرشناسانه را اصلاح و تقویت میکند و از سوی دیگر، در زمینۀ گرایشی از ترکیبی از عواطف مثبت مانند عشق، شوق و امید، و عواطف منفی چون سرزنش، شرم، ندامت و ترس، برای اصلاح رذیلۀ اخلاقی ناسپاسی و ترغیب و تقویت شکر استفاده میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| سپاسگزاری؛ شکر؛ سورۀ الرحمن؛ تربیت؛ قرآن کریم | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Insightful and Orientational Methods for Cultivating the Virtue of Gratitude in Surah Al-Rahman | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Fatemeh Vojdani1؛ Alireza Golmohamdpour Lori2 | ||
| 1Associate Professor, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran (Corresponding Author). | ||
| 2MA in Teaching Islamic Doctrines, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Gratitude is one of the important virtues in theology, ethics, and positive psychology. Despite extensive research on the concept of gratitude, there are still many gaps regarding how to strengthen it. Islamic sources appear to be useful for this purpose. The aim of the present study is to examine gratitude in Surah Al-Rahman from an educational perspective. To this end, qualitative content analysis of Surah Al-Rahman was employed. Based on the findings, the educational methods include two general categories: cultivating cognitions (involving strengthening knowledge, affirming blessings, strengthening knowledge and affirmation of the Bestower) and cultivating orientations (involving strengthening divine love, enhancing sensitivity and responsibility, reproaching the ungrateful person, repetition and emphasis, warning the ungrateful, and encouraging and urging the grateful, with the intermingling of the manifestation of mercy and threats with the predominance of mercy). Therefore, on the one hand, God corrects and strengthens the necessary cognitive foundations for grateful behavior, and on the other hand, in the realm of orientation, He uses a combination of positive emotions such as love, eagerness, and hope, and negative emotions such as reproach, shame, remorse, and fear, to correct the moral vice of ingratitude and to encourage and strengthen gratitude. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Thanksgiving, Gratitude, Surah Al-Rahman, Education, Holy Quran | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم.
احمدی، اسماعیل. (1400). کاربرد و بررسی اغراض ثانوی جملات پرسشی) علم معانی (در سورۀ الرحمن. نهمین همایش ملی متنپژوهی ادبی. قابل دسترس در:
https://civilica.com/doc//1245570
ارفع، سید کاظم. (1374). اسماء الحسنی و سیر و سلوک الی الله. تهران: انتشارات فیض کاشانی.
بمانیان، محمدرضا؛ انصاری، مجتبی؛ نقرهکار، عبدالحمید؛ و وثیق، بهزاد. (1390). حکمت عناصر معماری منظر در بهشت قرآنی با تأکید بر سورۀ مبارکۀ الرحمن. فصلنامه صفه، 21(2)، صص 5‑14.
https://doi.org/20.1001.1.1683870.1390.21.2.1.1
پیترسون، کریستوفر؛ سلیگمن، مارتین. (1400). طبقهبندی توانمندیهای منش و فضیلتهای انسانی. تهران: رشد.
جوادی آملی، عبدالله. (1394). دانش و روش بندگی. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (26/07/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 3 [سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (30/07/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 5 [سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (01/08/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 6 [سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (02/08/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 7 [سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (03/08/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 8 [سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (08/08/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 11[سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (10/08/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 13 [سخنرانی]. بازیابیشده از
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (15/08/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 15[سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (04/09/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 17[سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (05/09/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 18[سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (08/09/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 20 [سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
جوادی آملی، عبدالله. (18/09/1396). درس تفسیر سورۀ الرحمن. جلسۀ 25 [سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://esra.ir
داودی، محمد. (1393). اخلاق اسلامی (مبانی و مفاهیم). قم: معارف.
دولتی، کریم. (08/06/1402). تکرار «فبِأَی آلَاء رَبِّکمَا تُکذِّبَانِ» نشانهای بر اختیار انسان است [خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا). کد خبر: ۴۱۶۴۴۶۶]. قابل دسترس در:
https://iqna.ir/fa/amp/news/4164466
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1376). معجم مفردات الفاظ القرآن (محقق: ندیم مرعشلی). تهران: مرتضوی.
رحمتی، طیبه؛ قیطوری، عامر. (1400). بررسی ساختار وجه سورۀ الرحمن بر اساس نظریۀ نقشی نظاممند هلیدی. دوفصلنامۀ پژوهشهای زبانشناختی قرآن، 10(1)، صص 121‑133.
https://doi.org/10.22108/nrgs.2021.124933.1578
رحیملو، عباس؛ طیب حسینی، سید محمود. (1399). بازتفسیر انسجامی «فیهن» در سورۀ الرحمن با شناخت شگرد ادبی تجرید و استخدام. فصلنامۀ پژوهشهای ادبی - قرآنی، 8(1)، صص 25‑49.
https://doi.org/20.1001.1.23452234.1399.8.1.2.7
رضوان، هادی؛ زرینپور، داوود. (1392). بررسی زیباییشناسی مقابله و فاصله در سورۀ الرحمن. دوفصلنامۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا، 10(1)، صص 57‑74.
https://doi.org/10.22051/tqh.2014.900
رقیبی، المیرا؛ نورائی، محسن. (زیر چاپ). بازخوانی ادبی - تفسیری آیۀ «فَبِأَیِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ» با تمرکز بر «تکرار» و «ترجیع». دوفصلنامۀ مطالعات سبکشناختی قرآن کریم، 9(17).
https://doi.org/10.22034/sshq.2025.512148.1535
سعیدی روشن، محمدباقر. (1390). زبان قرآن از منظر کارکردشناسی. فصلنامۀ مطالعات تفسیری، 2(5)، صص 163‑190.
https://doi.org/20.1001.1.22287256.1390.2.5.6.5
شاهرخی شهرکی، مریم. (1401). بررسی گفتمان سورۀ الرحمن از منظر زبانشناسی و نشانهشناسی اجتماعی و انعکاس آن در نگارههای معراجنامۀ شاهرخی. فصلنامۀ مطالعات هنر اسلامی، 19(47)، صص 689‑710.
https://doi.org/10.22034/ias.2023.383212.2155
شریفی، حدیث؛ نجمالدین، فؤاد. (1393). تحلیل نشانهشناختی گفتمانی سورۀ الرحمن (مبتنی بر الگوی تنشی). دوفصلنامۀ پژوهشنامۀ تفسیر و زبان قرآن، 3(1)، صص 47‑72.
https://doi.org/quran.journals.pnu.ac.ir/article_1636.html
حیدری، لیلا. (1401). بررسی اسلوب تکرار در جزء 27 و 29 قرآن کریم (استاد راهنما: سید اسماعیل حسینی اجداد نیاکی). پایانامۀ منتشرنشدۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات عربی.
طباطبایی، محمدحسین. (1374). ترجمۀ تفسیر المیزان (مترجم: محمدباقر موسوی، ج19). قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
طبرسی، فضل بن حسن. (بیتا). ترجمۀ تفسیر مجمع البیان (مترجم و نگارش: احمد بهشتی، مصحح و تنظیم: موسوی دامغانی، ج24). تهران: انتشارات فراهانی.
طیب، عبدالحسین. (1369). اطیب البیان فی تفسیر القرآن (ج12). تهران: کتابفروشی اسلام.
غزالی، ابوحامد محمد. (1368). کیمیای سعادت (به کوشش حسین خدیوجم، ج2). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
غفاری، عبدالغفار. (19/04/1400). فلسفۀ تکرار برخی آیات در قرآن [گفتوگو با خبرگزاری ایکنا. کد خبر: ۳۹۸۲۴۵۶]. قابل دسترس:
قرائتی، محسن. (1388). تفسیر نور (ج9). تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
قرشی، سید علیاکبر. (1376). قاموس قرآن (ج6). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کاشف بناب، حسین؛ رضویپور، سید فضلالله؛ محمدی، حسن؛ و نجفپور، جعفر. (1402). هنر سازههای مفید در سورههای الرحمن، حدید و حشر. فصلنامۀ پژوهشهای اعتقادی کلامی، 13(1)، صص 161‑190.
https://civilica.com/doc//1880884
کلینی، محمد بن یعقوب. (1365). الکافی (ج2). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1414ق). الکافی (ج2). بیروت: دارالاضواء.
محمودی صاحبی، مصطفی. (1396). بررسی مسئلۀ تکرار قصهها در قرآن با تأکید بر پاسخ به شبهات مستشرقان (استاد راهنما: محمدعلی مجد فقیهی). رسالۀ دکتری، دانشگاه معارف اسلامی قم، مدرسی معارف اسلامی، گرایش قرآن و متون اسلامی.
محدثی، جواد. (1394). بر کرانۀ شرح چهل حدیث امام خمینی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1389). اخلاق در قرآن (ج1). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
مکارم شیرازی، ناصر. (1392). اخلاق در قرآن (ج3). قم: انتشارات امام علی بن ابیطالب×.
مکارم شیرازی، ناصر. (1371). تفسیر نمونه (ج23). تهران: دارالکتب الإسلامیه.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1387). تفسیر نمونه. تفسیر و بررسی تازهای دربارۀ قرآن مجید با درنظرگرفتن نیازها، خواستها، پرسشها، مکتبها و مسائل روز (ج23). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
موسوی خمینی، سید روحالله. (1397). خلاصۀ کتاب چهل حدیث (تلخیص و تبیین: اصغر مددی). قم: معرفت.
موسوی لر، اشرفالسادات؛ یاقوتی، سپیده. (1392). مقارنۀ تصویری آیات آلاء الرحمن قرآن کریم با نظریۀ تصویرپردازی سید قطب. فصلنامۀ مطالعات هنر اسلامی، 10(19)، صص 20‑24. https://civilica.com/doc//1004752
میرباقری، مهدی. (14/05/1394). مقامات و مراتب شکر [سخنرانی]. قابل دسترس در:
https://ahlolbait.com/content/16867
نراقی، احمد. (1390). معراج السعاده. تهران: انتشارات پیام آزادی.
وجدانی، فاطمه؛ گلمحمدپور لری، علیرضا. (1402). تأملی در امکان و الزامات کاربرد "ملامت" بهمثابۀ یک شیوۀ اصلاح اخلاقی. فصلنامۀ مطالعات اخلاق کاربردی، 13(4)، صص 41‑63.
https://doi.org/10.22081/jare.2024.68003.1873
Behzadipour, S., Sadeghi, A., & Sepahmansour, M. (2019). A Study on the Effect of Gratitude on Happiness and Well Being. Biquarterly Iranian Journal of Health Psychology, 1(2), pp. 65-72. https://ijohp.journals. pnu.ac.ir/article_3949.html Büssing, A., Weit, M., & Baumann, K. (2024). Experiences of Awe and Gratitude and Related Triggers Among Religious Brothers and Sisters: Findings from a Cross‑Sectional Study in Germany. Journal of Religion and Health, 63, pp. 1880–1904. https://doi.org//link.springer.com/ article/10.1007/s10943-023-01983-5 Fitzgerald, P. (1998). Gratitude and Justice. Ethics, 109(1), pp. 119-153. https://doi.org/10.1086/233876 Fricker, M. (2016). What’s the point of blame? A paradigm-based explanation. Nous, 50(1), pp. 165–183. Doi: https://www.jstor.org/ stable/43828961 Hill, P. L., Allemand, M., & Roberts, B. W. (2013). Examining the pathways between gratitude and selfrated physical health across adulthood. Personality and individual differences, 54(1), pp. 92‑96. https://doi.org// 10.1016/j.paid.2012.08.011 Kendler, K. S., Liu, X.-Q., Gardner, C. O., McCullough, M. E., Larson, D., & Prescott, C. A. (2003). Dimensions of religiosity and their relationship to lifetime psychiatric and substance use disorders. American Journal of Psychiatry, 160(3), pp. 496-503. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.160.3.496 Ma, M., Kibler, J. L., & Sly, K. (2013). Gratitude is associated with greater levels of protective factors and lower levels of risks in African American adolescents. Journal of adolescence, 36(5), pp. 983-991. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2013.07.012 Maslow, A. H. (1964). Religions, values, and peak experiences. Ohio state university: Penguin Books Limited. McCullouh, M. E., Emmons, R. A., & Tsang, J. (2002). The grateful disposision: A conceptual and empirical topography. Journal of Personality, 82, pp. 112-127. https://doi.org/10.1037/0022-3514.82.1.112 McCullouh, M. E., Kilpatrick, S., Emmons, R. A., & Larson, D. B. (2001). Gratitude as moral affect. Psychological Bulletin, 127, pp. 249-266. https://doi.org/emmons.faculty.ucdavis.edu/wp-content/uploads/ sites/90/2015/08/2001_1-Is-Gratitude-a-Moral-Affect.pdf Pickard, H. (2013). Irrational Blame. Analysis, 73(4), pp. 1-10. https://doi.org/10.1093/analys/ant075 Roberts, R., & Telech, D. (2019). The Emotion-Virtue-Debt Triad of Gratitude: An Introduction to The Moral Psychology of Gratitude. In The Moral Psychology of Gratitude (R. Roberts & D. Telech, Eds.). London: Rowman & Littlefield International Ltd. Simion, M. (2021). Blame as performance. Synthese, 199, pp. 7595–7614. https://doi.org/link.springer.com/article/10.1007/s11229-021-03130-7 Smith, A. M. (2013). Moral blame and moral protest. Coates and Tognazzini, 2013, pp. 27–48. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/ 9780199860821.003.0002 Vojdani, F, & Golmohamdpour Lori, A. (2024). The aims and components of educational blame emphasizing Allameh Tabatabai’s viewpoints in Tafsir Al-Mizan. A Research Journal on Qur’anic Knowledge, 15(56), pp. 139-172. https://doi.org/10.22054/rjqk.2024.77492.2921 Weiner, B. (1985). An attributional theory of achievement motivation and emotion. Psychological review, 92(4), pp. 548-573. https://doi.org/ 10.1037/0033-295X.92.4.548 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 18 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 24 |
||