آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,627 |
| تعداد مقالات | 37,191 |
| تعداد مشاهده مقاله | 17,809,046 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,056,711 |
بررسی فقهی رانت و رانتخواری در فقه امامیه با تأکید بر ادلّه اوّلی، ثانوی و حکم حکومتی | ||
| پژوهش های فقه اجتماعی | ||
| دوره 1، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 131-152 اصل مقاله (1.03 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jsj.2026.73705.1011 | ||
| نویسنده | ||
| محسن قاسمپور* | ||
| عضو گروه اخلاق و تربیت، دانشگاه باقرالعلوم (ع)،قم،ایران(دانش آموخته سطوح عالی حوزه علمیه قم) | ||
| تاریخ دریافت: 19 آذر 1404، تاریخ بازنگری: 25 دی 1404، تاریخ پذیرش: 27 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| رانت و رانتخواری از چالشهای مهم اقتصادی و اخلاقی در جوامع معاصر است و پیامدهای گستردهای بر عدالت اقتصادی و اعتماد عمومی برجای میگذارد. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی رانت و رانتخواری در فقه امامیه با تأکید بر ادلّه اوّلی، ثانوی و حکم حکومتی میپردازد. این مقاله بر آن است با تلفیق مباحث فقه فردی و فقه حکومتی از یکسو حرمت رانتخواری را بر اساس ادلۀ اولیه و ثانویه (از جمله عناوینی مانند اختلال نظام و ضرر به نظام) صورتبندی کند؛ از سوی دیگر، چارچوبی فقهی برای تبیین حدود و اختیارات دولت اسلامی در پیشگیری، کنترل و مقابله با رانتخواری ارائه میدهد. یافتههای تحقیق نشان میدهد هرچند در ادبیات فقهی موجود، عناوینی چون «اکل مال به باطل»، «غصب منافع»، «تصرف در اموال عمومی» و نیز مباحث مربوط به رشوه، احتکار و فساد مالی بهگستردگی بررسی شدهاند، اما کمتر پژوهشی به گونهای منسجم و نظاممند، مفهوم رانت و اقسام آن را در پرتو مبانی فقه امامیه و فقه حکومتی تحلیل کرده است؛ همچنین به تبیین نسبت آن با وظایف دولت اسلامی در عرصه سیاستگذاری اقتصادی پرداخته است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| رانت؛ رانتخواری؛ فقه امامیه؛ اکل مال به باطل؛ حکم حکومتی؛ عدالت اقتصادی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Jurisprudential Study of Insider-dealing and Insider-dealing Behavior in Imāmī Jurisprudence, with an Emphasis on Primary and Secondary Evidences and Governmental Rulings | ||
| نویسندگان [English] | ||
| mohsen ghasempour | ||
| Member of the Department of Ethics and Education, Baqir al-Olum University (AS), Qom, Iran (Graduate of the High-Level Studies of the Qom Seminary) | ||
| چکیده [English] | ||
| Insider-dealing (rānt) and insider-dealing behavior (rānt-khārī) represent significant economic and ethical challenges in contemporary societies, leaving extensive consequences on economic justice and public trust. This research employs a descriptive-analytical method to investigate insider-dealing and insider-dealing behavior within Imāmī jurisprudence, with an emphasis on primary evidences (adillah awwaliyya), secondary evidences (adillah thānawiyya), and governmental rulings (ḥukm ḥukūmatī). By integrating the discourses of individual jurisprudence (fiqh al-fardī) and governmental jurisprudence (fiqh al-ḥukūmatī), this article aims to formulate the prohibition of insider-dealing based on primary and secondary evidences (including concepts such as systemic disruption and harm to the state system [or Establishment]). Furthermore, it provides a jurisprudential framework to delineate the limits and powers of the Islamic government in preventing, controlling, and combating insider-dealing. The findings of the research indicate that while existing jurisprudential literature has extensively examined titles such as "unjust consumption of property" (akl al-māl bi-l-bāṭil), "usurpation of benefits" (ghaṣb al-manāfiʿ), "misappropriation of public assets," and issues related to bribery, hoarding, and financial corruption, few studies have systematically and coherently analyzed the concept of insider-dealing and its various forms in light of the fundamentals of Imāmī jurisprudence and governmental jurisprudence. Additionally, this study elucidates the relationship between insider-dealing [behavior] and the duties of the Islamic government in the realm of economic policymaking. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Insider-dealing, Insider-dealing behavior, Imāmī Jurisprudence, Unjust consumption of property, Governmental ruling, Economic justice | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۸). فقه و عدالت اجتماعی. قم: اسراء.
حرّ عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹ ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آلالبیت لإحیاء التراث.
خسروی، محمد (۱۳۹۵). اقتصاد سیاسی رانت در ایران. تهران: نشر نی.
خمینی، سیدروحالله (۱۴۰۳ ق). تحریر الوسیله. ج ۲. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سیدروحالله (۱۴۰۸ ق). البیع. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سیدروحالله (۱۴۰۸ ق). ولایت فقیه (الحکومة الإسلامیة). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دهخدا، علیاکبر (۱۳۷۷). لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران.
صدر، محمدباقر (۱۴۰۲ ق). الفتاوی الواضحة. قم: دارالتعارف.
صدر، محمدباقر (۱۴۰۸ ق). اقتصادنا. قم: دارالتعارف.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (۱۴۱۷ ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۸۰). نظریه سیاسی اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۸۶). القواعد الفقهیة. قم: مدرسه امام علی (ع).
موسوی بجنوردی، سیدمحمد (۱۴۱۹ ق). القواعد الفقهیه. قم: الهادی.
موسوی، سیدحسن (۱۳۹۸). فساد اداری و رانت در نظام حکمرانی. تهران: پژوهشکده اقتصاد.
موسوی، سیدمحمد (۱۳۹۸). عدالت قضایی و نظام دادرسی در اسلام. تهران: سمت.
مؤمنی، فرشاد (۱۳۹۲). اقتصاد سیاسی توسعه در ایران. تهران: نشر نی.
نائینی، محمدحسین (۱۴۰۶ ق). تنبیه الامه و تنزیه المله. قم: بوستان کتاب.
نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴ ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. قم: دارالکتب الاسلامیه.
نراقی، احمد (۱۴۰۸ ق). مستند الشیعه فی احکام الشریعه. قم: مؤسسه آلالبیت لإحیاء التراث.
Krueger, Anne O. 1974. “The Political Economy of the Rent‑Seeking Society.” American Economic Review, 64(3): 291–303.
Nye, Joseph S. 2007. Understanding International Conflicts: An Introduction to Theory and History. New York: Pearson Longman.
Pearce, David. 1992. The MIT Dictionary of Modern Economics. London: MIT Press.
Tullock, Gordon. 1967. “The Welfare Costs of Tariffs, Monopolies, and Theft.” Western Economic Journal, 5(3): 224–232. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 26 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 32 |
||