آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,632 |
| تعداد مقالات | 37,262 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,012,050 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,209,540 |
نقد و بررسی نظریۀ علامه طباطبایی در نمادیندانستن برخی قصص قرآنی | ||
| نقد و نظر در فلسفه و کلام | ||
| مقاله 8، دوره 31، شماره 121، فروردین 1405، صفحه 1-28 اصل مقاله (1.2 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jpt.2025.70707.2196 | ||
| نویسنده | ||
| علی غضنفری* | ||
| دانشیار، گروه علوم قرآن، دانشکده علوم قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 14 دی 1403، تاریخ بازنگری: 29 شهریور 1404، تاریخ پذیرش: 06 مهر 1404 | ||
| چکیده | ||
| تلقیِ نمادین از زبان وحی، نزد اندیشمندان مسلمان و مسیحی، بهویژه عرفای آنان، از تفاسیر مهم نظریۀ غیرشناختی، با سابقۀ طولانی است. بر اساس این نظریه، قصههای قرآنی حکایت از واقعیتی با زبان مخاطب کرده است؛ ازاینرو ضروری نیست که آنچه نقلشده دارای واقعیتی عینی در خارج بوده باشد. علامه طباطبایی از اندیشمندانی است که برخی آیات چون آفرینش آدم، تخاطب، الست و رجم شیاطین را نمادین دانسته است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی و بر پایۀ یافتههای کتابخانهای، در پی واکاوی این مسئله و تحلیل دیدگاه علامه بر اساس آیات قرآن و روایات است و نشان میدهد که نمادیندانستن این آیات الزاماتی منافی روح قرآن دارد و قرآن را از شاخصۀ اصلی آن ـ یعنی ایجاد اطمینان برای مخاطب از طریق احسنالحدیث و احسنالقصص است ـ تنزل میدهد. به نظر میرسد باید پذیرفت هرگاه قرآن از حقیقتی سخن میگوید که برای مخاطب امری نامحسوس یا فراتر از فهم مستقیم اوست، ناگزیر آن را به شیوهای بیان میکند که دستکم فهمی اجمالی برای مخاطب فراهم شود؛ و این امر نه نشانهٔ نمادینبودن آن بیان و نه دلالت بر غیرواقعیبودن حکایت نقلشده دارد، بلکه تنها ناشی از عدم امکان تبیین کامل آن واقعه برای مخاطب است. کلیدواژهها | ||
| کلیدواژهها | ||
| نمادین؛ سمبلیک؛ قصص قرآنی؛ المیزان؛ طباطبایی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Exploring Allama Tabataba'i's Theory Regarding the Symbolic Nature of Some Qur'anic Narratives | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Qazanfari | ||
| Associate Professor, Department of Quranic Sciences, Faculty of Quranic Sciences, University of Quranic Sciences and Teachings, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The symbolic interpretation of the language of revelation has been a prominent non-cognitive theory with a long-standing history among Muslim and Christian thinkers, particularly their mystics. According to this theory, Qur'anic narratives represent realities through the language of the audience; thus, it is not deemed necessary for the narrated events to possess an objective, external reality. Allameh Tabataba'i is among the scholars who have regarded certain verses—such as the creation of Adam, the Divine Address (Takhatub), the Covenant of Alast, and the stoning of devils (Rajm al-Shayatin)—as symbolic. Employing a descriptive-analytical approach based on library research, this study analyzes this issue and examines Allameh’s perspective in light of Qur'anic verses and traditions (Hadith). The findings indicate that treating these verses as symbolic entails implications that conflict with the spirit of the Qur'an, potentially undermining its primary characteristic: providing certainty to the audience through being the "Best of Speech" (Ahsan al-Hadith) and the "Best of Stories". It appears that whenever the Qur'an speaks of a reality that is imperceptible or beyond the direct comprehension of the audience, it inevitably employs a method that provides at least a general understanding. This method is neither an indication of a "symbolic" nature nor evidence of the "unreality" of the narrative; rather, it stems from the inherent impossibility of providing a full explanation of such metaphysical events to the human audience. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Keywords: Symbolic, Symbolism, Qur'anic Narratives, Al-Mizan, Tabataba'i | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
ایزدخواه، محمدابراهیم. (1379). نظریۀ متعالیبودن زبان قرآن. صحیفۀ مبین، 8(22)، ص 84-101.
برقی، احمد بن محمد خالد. (1416ق). المحاسن (ج1). تهران: دار الکتب الإسلامیه.
بلخی، ابوالحسن مقاتل بن سلیمان. (1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان (ج2). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1418ق). أنوار التنزیل و أسرار التأویل (ج5). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
پترسون، مایکل؛ هاسکر، ویلیام؛ رایشناخ، بروس؛ و بازینجر، دیوید. (1379). عقل و اعتقاد دینی (مترجم: احمد نراقی، ابراهیم سلطانی). تهران: طرح نو.
ترابیان، محمدرضا. (1398). نقد و بررسی نظریۀ سمبلیکبودن زبان قرآن (استاد راهنما: علی غضنفری). پایان نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران، دانشکدۀ علوم و معارف قرآن کریم.
تیلیش، پال. (1375). معنی و توجیه نمادهای دینی (مترجم: امیرعباس علیزمانی). معرفت، 5(19)، صص 38‑43.
حر عاملی، حسن، (1414ق). وسائل الشیعه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
حسینی، سید ابوالقاسم. (۱۳۷۷). مبانی هنری قصههای قرآن. تهران: مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما.
حکمت، علیاصغر. (1382). امثال القرآن. تهران: نشر پرسش.
خلفالله، محمداحمد. (1999م). الفن القصصی فی القرآن الکریم (تحلیل: خلیل عبدالکریم، چاپ چهارم). بیروت: انتشارات العربی.
دهخدا، علیاکبر. (1373). لغتنامه (ج4). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
رادفر، ابوالقاسم. (1368). فرهنگ بلاغی - ادبی (ج1). تهران: انتشارات تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دارالعلم، الدار الشاتیه.
رشید رضا، محمد. (1393ق). تفسیر المنار (ج1). بیروت: دارالمعرفه.
زارعزاده، آرزو؛ عباسی، بابک؛ و دارابی، علیرضا. (1401). شأن شناختی قصص قرآن در زبانِ دین، از منظر علامه طباطبایی. مطالعات قرآنی، 13(52)، صص 49‑64.
https://doi.org/10.30495/qsf.2023.1929675.2534
زمخشری، محمود. (1415ق). تفسیر کشاف (ج1، 2 و 4، چاپ دوم). قم: نشر البلاغه.
ساجدی، ابوالفضل. (1385). زبان دین و قرآن (چاپ دوم). قم: انتشارات مؤسسۀ پژوهشی امام خمینی&.
سالاری راد، معصومه. (1400). نقد نظریۀ عرفیبودن زبان قرآن با تأکید بر دیدگاه خاص علامه طباطبایی. پژوهشنامۀ تفسیر و زبان قرآن، 10(19)، صص 27‑42.
https://doi.org/QURAN-2110-3037(R1)
سجودی، فرزان. (1382). نشانهشناسی کاربردی. تهران: نشر قصه.
سعیدی روشن، محمدباقر. (1383). تحلیل زبان قرآن و روششناسی فهم آن (چاپ دوم). قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
سید قطب، سید بن قطب بن ابراهیم شاذلی. (1412ق). فی ظلال القرآن (ج1، 3). بیروت: دارالشروق.
سیوطی، جلالالدین، (1365ق). تفسیر در المنثور (ج4). بیروت: دارالمعرفة.
شریعتی، علی. (1370). انسان و اسلام (ج2، چاپ دوم).تهران: قلم.
صفوی، کورش. (1379). درآمدی بر معنیشناسی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین. (1417ق). تفسیر المیزان (ج1، 8، 13، 14، 17). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن. (1402ق). ترجمۀ مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم: سید ابراهیم میرباقری، ج4) تهران: انتشارات فراهانی.
طبری، محمد بن جریر. (1422ق). جامع البیان (ج1، چاپ اول). بیروت: دارهجر.
طوسی، محمد بن حسن. (1409ق). التبیان فی تفسیر القرآن (ج5). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
عباسی، ولیالله. (1386). نقد و بررسی نظریۀ نمادین در باب زبان وحی. الهیات و حقوق، 7(25)، صص 141‑164
علیزمانی، امیرعباس. (1377). رابطۀ علم و دین در مغرب زمین. کیهان اندیشه، 14(82). صص 161‑187.
عنایتی راد، محمدجواد. (1376). زبانشناسی دین در نگاه المیزان. پژوهشهای قرآنی، 3(9 و 10)، صص 28‑53. 10.22081/ https://doi.org/jqr.1997.22502
غروی نائینی، نهله؛ فروزانفر، عبدالله. (1380). دیدگاه مفسران در حقیقی یا تخیلی بودن داستانهای قرآن کریم. مدرس علوم انسانی، 9(20)، صص 71‑86.
غضنفری، علی. (1435ق). التکرار فی القرآن (چاپ اول). تهران: دانشگاه علوم و فنون قرآن. فخر رازی. (1415ق). تفسیرکبیر (مفاتیح الغیب) (ج30، چاپ دوم). بیروت: دارالفکر.
قادری، نصرالله. (1384). ادراک روح صدف عشق. صحنه، 7(41)، صص 8‑12.
قبادی، حسینعلی. (1377). تأملی در شناخت مرزهای تمثیل و نماد. مدرس علوم انسانی، 6(9)، صص 13‑26.
قدردان قراملکی، محمدحسن. (1381). زبان قرآن از منظر علامه طباطبایی. قبسات، 7(25)، صص 65‑78.
قرشی، سید علیاکبر. (1371). قاموس قرآن (ج6). تهران: دار الکتب الإسلامیه.
مجتهد شبستری، محمد. (1379). پرواز در ابرهای ندانستن. کیان، 10(52). صص 12‑17
مجلسی، محمدباقر. (1403). بحارالأنوار (ج2، چاپ دوم). بیروت: مؤسسۀ الوفا.
مدرسی، محمدتقی. (1377). تفسیر هدایت (مترجم: احمد آرام، ج12). مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1367). معارف قرآن. قم: انتشارات در راه حق.
مصباح یزدی، محمدتقی؛ لگنهاوسن، محمد. (1375). میزگرد زبان دین. معرفت، 5(19)، صص 8‑18.
مطهری، مرتضی. (1368). سیری در سیرۀ نبوی (چاپ ششم). قم: صدرا.
مطهری، مرتضی. (1377). آشنایی با قرآن (ج4، چاپ سوم). قم: صدرا.
معین، محمد. (1360). فرهنگ معین (ج3). تهران: امیرکبیر.
مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه (ج16). تهران: دار الکتب الإسلامیه.
موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم. (1375). مشکل ما در فهم قرآن. نامۀ مفید، 2(8)، صص 4‑24.
نقیبزاده، محمد. (1385). قصص قرآن در آیینۀ واقعنمایی. معرفت، 15(107). صص 66‑75.
نیلساز، نصرت؛ حاجیخانی، علی؛ و جلیلیان، سعید. (1394). معناشناسی زبان قرآن از دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر البیان فی الموافقة بین الحدیث و القرآن. پژوهشنامۀ معارف قرآنی، 7(21)، صص 143‑161.
هندی، سر سید احمدخان. (1332). تفسیرالقرآن و هو الهدی و الفرقان (مترجم: محمدتقی فخر داعی، ج1). تهران: علمی.
Laforgue, R. & Allendy. R. (1924). La psychanalyse et les nevroses. Paris: Payot. Macquarrie, J. (1967). God talk: An examination of the language and logic of theology. London: SCM Press. Random House Reference / RH Disney Staff. (1999). Webster dictionary computer file. USA : Random House Reference / Random House Information Group. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 32 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 48 |
||