آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,646 |
| تعداد مقالات | 37,412 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,008,142 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,655,259 |
ساختارسازی اجتماعی؛ پیشران نهادینهسازی ارزشها در منابع اسلامی | ||
| مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه | ||
| دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 19، فروردین 1405، صفحه 109-128 اصل مقاله (2.84 M) | ||
| نوع مقاله: مبانی فلسفی و نظریات بنیادین علوم اجتماعی اسلامی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/scs.2026.73718.1463 | ||
| نویسندگان | ||
| مهدی رشید* 1؛ محمدجواد نوروزی2؛ حسن خیری3 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه جامعهشناسی سیاسی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران | ||
| 2استاد، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران. | ||
| 3واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 23 آذر 1404، تاریخ بازنگری: 13 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 06 خرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| در دین اسلام، انسانها شئون وجودی و امتداد یکدیگرند و به لحاظ هستیشناختی، کمالشان در شبکه ارتباطی و تعامل جمعی آنها نهاده شده است. از این منظر، جامعه اسلامی، ماهیتی شبکهای و انداموار دارد که پیوندهای متراکم و نسبتهای جمعی چندلایه آن، بستری برای تحقق ارزشها فراهم میآورد. دین اسلام برای نهادینهسازی ارزشها و تبدیل آنها به رفتار، این پیوندها و نسبتهای جمعی را به ساختار اجتماعی تبدیل نموده است. پژوهش حاضر، با رویکردی کیفی و مبتنی بر روش دلالتپژوهی، درصدد تبیین نقش ساختارسازی اجتماعی در فرآیند نهادینهسازی ارزشهای متعالی از منظر دین اسلام است. بدین منظور، دلالتهای منابع دینی و آثار اندیشمندان اسلامی در این زمینه، استخراج گردیده و در قالب یک مدل مفهومی، ساماندهی شده است. اکنون پرسش اساسی آن است که ساختارسازی اجتماعی چگونه فرآیند نهادینهسازی ارزشها را در جامعه دینی سامان میبخشد؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که اولاً، تحقق جامعه ولائی و رشد جمعی، نیازمند یک نظام اجتماعی پیوسته است که در آن، ارزشهای الهی و انسانی از طریق سه ساختار اجتماعی «نهادی، رابطهای و جسمیتیافته»، از سطح باور و هنجار به سطح کنش و زیست روزمره تبدیل میشوند. ثانیاً، برخلاف نظریه اجتماعی سکولار که مبتنی بر استیلاء و بازار است، دال مرکزی این نظام ارزشی، مفهوم متعالی «ولایت» میباشد که تمام روابط، کنشهای جمعی و رویکردهای اجتماعی و حکمرانی را معنا و جهت میدهد. ثالثاً، این فرایند با «توسعه گرایشات فطری و نسبتها و روابط» از فرد به اجتماع و از اجتماع کوچکتر به جامعه بزرگتر، همواره فضائل و هنجارها را در شبکه ارتباطی بین اعضای جامعه به جریان میاندازد و سپس آنها را با «نظام حقوق و تکالیف» استحکام و ضمانت اجرا میبخشد. باید توجه داشت که این سازوکار، نهتنها در نهادینهسازی ارزشهای دینی، بلکه در تثبیت ارزشهای ملی، قوانین مدنی و فرهنگ شهروندی، یک مدل بنیادین و کارآمد است. نوآوری نظری این پژوهش، صورتبندی ارزشهای اسلامی بر پایه ساختارهای اجتماعی سهگانه (با الهام از چارچوبهای نظری معاصر) و ارائه یک مدل مفهومی جدید برای جامعهپردازی اسلامی است که با تحول نظری در دانش اجتماعی اسلامی، افقی نو به سوی پژوهشهای کاربردی در مهندسی اجتماعی دینی و سازوکارهای تربیت همگانی میگشاید. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ساختارسازی اجتماعی؛ نهادینهسازی ارزشی؛ نظریه اجتماعی؛ جامعهپردازی؛ ارزش اجتماعی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Social Structuration; The Propellant of the Institutionalization of Values in Islamic Sources | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mehdi Rashid1؛ Mohammad Javad Norouzi2؛ Hassan Khairi3 | ||
| 1PhD., Student, Department of Political Sociology, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran | ||
| 2Professor, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran. | ||
| 3Qo.C., Islamic Azad University, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| In the religion of Islam, human beings are the existential modes and the extension of one another, and ontologically, their perfection is embedded within their communicational network and collective interaction. From this perspective, the Islamic society possesses a network-like and organic nature whose dense bonds and multilayered collective relations provide a context for the realization of values. In order to institutionalize values and transform them into behavior, the religion of Islam has converted these collective bonds and relations into a social structure. The present research, with a qualitative approach and based on the implicational analysis method, seeks to elucidate the role of social structuration in the process of institutionalizing transcendent values from the perspective of the religion of Islam. To this end, the implications of religious sources and the works of Islamic thinkers in this field have been extracted and organized in the form of a conceptual model. Now, the fundamental question is how does social structuration organize the process of institutionalizing values in a religious society? The findings of the research demonstrate that, firstly, the realization of a Wilāyah-based society and collective growth require a continuous social system wherein divine and human values are transformed from the level of belief and norm to the level of action and everyday life through three social structures: "institutional, relational, and embodied." Secondly, contrary to secular social theory which is based on domination and the market, the central signifier of this value system is the transcendent concept of "Wilāyah" (guardianship/authority), which gives meaning and direction to all relations, collective actions, and social and governance approaches. Thirdly, this process, by means of the "development of Fiṭrah-based inclinations and proportions and relations" from the individual to the society and from the smaller society to the larger society, constantly sets virtues and norms into motion within the communicational network among the members of society, and subsequently consolidates and guarantees their execution by means of the "system of rights and duties." It must be noted that this mechanism is a fundamental and efficient model not only in the institutionalization of religious values, but also in the stabilization of national values, civil laws, and civic culture. The theoretical innovation of this research is the formulation of Islamic values based on the threefold social structures (inspired by contemporary theoretical frameworks) and the presentation of a new conceptual model for Islamic society-building, which, along with a theoretical transformation in Islamic social knowledge, opens a new horizon towards applied researches in religious social engineering and the mechanisms of public education. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Social structuration, Value institutionalization, Social theory, Society-building, Social value | ||
| مراجع | ||
|
نهجالبلاغه.
آربلاستر، آنتونی (1377). لیبرالیسم غرب؛ ظهور و سقوط. ترجمه عباس مخبر. تهران: مرکز.
اسمیت، آدام (1397). ثروت ملل. ترجمه سیروس ابراهیمزاده. تهران: پیام.
برگر، پیتر؛ لاکمن، توماس (1403). ساخت اجتماعی واقعیت: رساله در جامعهشناسی شناخت. ترجمه فریبرز مجیدی. تهران: نشر علمی فرهنگی.
بنتون، تد؛ کرایب، یان (1389). فلسفه علوم اجتماعی؛ بنیادهای فلسفی تفکر اجتماعی. ترجمه شهناز مسمی پرست و محمود متحد. تهران: آگه.
بوردیو، ژرژ (1383). لیبرالیسم. ترجمه عبدالوهاب احمدی. تهران: نشر نی.
ترنر، جاناتان؛ بیکلی، ال. (1384). پیدایش نظریه جامعهشناسی. ترجمه عبدالعلی لهساییزاده. شیراز: نوید شیراز.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410ق). غررالحکم و دررالکلم (مجموعه من کلمات حکم الامام علیع). تحقیق سید مهدی رجائی. قم: دارالکتاب الاسلامی، ج1، چاپ دوم.
توسلی، غلامعباس (1386). نظریههای جامعهشناسی. تهران: سمت.
جوادی آملی، عبدالله؛ خلیلی، مصطفی (1362). خمس رسائل. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
جوادی آملی، عبدالله؛ خلیلی، مصطفی (1390). جامعه در قرآن. قم: نشر اسراء، چاپ سوم.
جهانیان، ناصر (1378). فردگرایی و نظام لیبرال سرمایهداری. کتاب نقد، شماره 3.
حسینی سیرت، سید مصطفی (1396). بررسی مفهوم ساختار اجتماعی در اندیشه اندیشمندان علوم اجتماعی. فرهنگ پژوهش، شماره 31، ص179-209.
خامنهای، سید علی (1392). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. قم: صهبا.
خامنهای، سید علی (26/01/1371). بیانات در جلسه بیست و دوم تفسیر سوره بقره. قابل دسترس در:
https://khl.ink/f/17177
خمینی، سید روحالله (۱۳۸۸). آداب الصلاة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دارالحدیث (1374). کنز العمال. قم: موسسه فرهنگی دارالحدیث، ج15.
دورکیم، امیل (1383). صور بنیادی حیات دینی. ترجمه باقر پرهام. تهران: مرکز.
دیلینی، تیم (1388). نظریههای کلاسیک جامعهشناسی. ترجمه بهرنگ صدیق و وحید طلوعی. تهران: نشر نی، چاپ دوم.
صالحی امیری، سید رضا؛ عظیمی دولتآبادی، امیر (1387). مبانی سیاستگذاری و برنامهریزی فرهنگی. تهران: مجمع تشخیص محصلت نظام، مرکز تحقیقات استراتژیک.
صدوق، علی بن محمد بابویه (1393). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال. قم: شمیم کوثر، چاپ چهاردهم، ج2.
صدوق، محمدبن علی بن بابویه (1362). الخصال. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، ج2-1.
صدیق اورعی، غلامرضا (1386). اندشیه اجتماعی در روایت امر به معروف و نهی از منکر. قم: موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
طباطبایی، سید جواد (1379). ابن خلدون و علوم اجتماعی. تهران: طرح نو.
طباطبایی، سید محمدحسین (1394). روابط اجتماعی در اسلام. ترجمه محمدجواد حجتی کرمانی. قم: بعثت.
طبرسی، علی بن حسن (1392). مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار. ترجمه عبدالله محمدی و مهدی هوشمند. قم: دارالثقلین، ج1.
عابدینی، محمدرضا (1404). اخوت و ولایت: سیر توحیدی با تصحیح روابط ولایی مومنین. قم: دفتر نشر معارف.
عاملی، محمدبن حسن (1409ق). وسائل الشیعه. قم: موسسه آل البیت(ع)، ج 8-9، 12، 5.
فرهادیان، رضا (1402). آشنایی با طرح نهادینهسازی ارزشها. قم: بوستان کتاب، چاپ دوم.
قلیپور، آرین (۱۳۸۴). نهادها و سازمانها: اکولوژی نهادی سازمانها. تهران: سمت.
کرایب، یان (1393). نظریه اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس. ترجمه عباس مخبر. تهران: آگه، چاپ نهم.
کلینی، محمدبن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة، ج1-2، 7.
کوئن، بروس (1402). مبانی جامعهشناسی. ترجمه و اقتباس غلامعباس توسلی و رضا فاضل. تهران: سمت، چاپ سی و هفتم.
گلستانی، صادق (1403). جامعه در المیزان. قم: انتشارت موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
لاتور، برونو (1400). پایان جامعه، آغاز جمع: مقالاتی درباره اندیشه برونو لاتور. ترجمه مسلم صلحیراد و دیگران. قم: دانشگاه باقرالعلوم(ع).
لوپز، خوزه؛ اسکات، جان (1400). ساختار اجتماعی. ترجمه یوسف صفاری. تهران: آشیان، چاپ دوم.
ماکیاولی، نیکولو (1375). شهریار. ترجمه داریوش آشوری. تهران: آگه.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج71، 16.
محدثی، حسن (1387). چارلز دیویس؛ متألّه انتقادی. در: دین و ساختن جامعه: جستارهایی در الهیات اجتماعی. ترجمه حسن محدثی و حسین بابالحوائجی. تهران: یادآوران.
محدثی، حسن (1390). تمایز نظریه اجتماعی و نظریه جامعهشناختی: راهحلی برای مشکل اسلامیسازی جامعهشناسی در ایران. مطالعات اجتماعی ایران، 5(4).
محسنی، منوچهر (1386). بررسی در جامعهشناسی فرهنگی ایران. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
مطهری، مرتضی (1394). جامعه و تاریخ. تهران: صدرا، چاپ سیام.
مفید، محمد بن محمد (1394). الاختصاص. قم: دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دهم.
نراقی، احمدبن محمدمهدی (1385). جامع السعادات. ترجمه کریم فیضی. قم: نشر قائم آل محمد(ص).
وینسنت، اندرو (1378). ایدئولوژیهای مدرن سیاسی. ترجمه مرتضی ثاقبفر. تهران: ققنوس.
Bourdieu, P. (1979). Distinction: A Social Critique of the Judgment of Taste. London: Routledge.
Habermas, J. (1984). The theory of communicative action: Reason and Rationalization of society. (vol. 1). tr. T. Macarthy. London: Heinemann.
Parsons, T. (1942). Propaganda and social control. In: T. Parsons Essays in Sociological Theory, Second Edition. New York, NY: The Free Press.
Parsons, T. (1975). The present status of structural-functional theory in sociology. In: T. Parsons Social Systems and the Evolution of Action Theory. New York, NY: The Free Press.
Sills, D.L. (1968). International Encyclopedia of the Social Sciences. New York: Macmilon Co, Vol. 3. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 58 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 37 |
||