آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,646 |
| تعداد مقالات | 37,412 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,008,130 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,655,253 |
بایستههای مهندسی پیام از منظر اسلام و کاربست آن در رسانه ملی | ||
| مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه | ||
| دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 19، فروردین 1405، صفحه 371-394 اصل مقاله (3.08 M) | ||
| نوع مقاله: فرهنگ، رسانه و روانشناسی اجتماعی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22034/scs.2026.73444.1458 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد رضا محجوب1؛ کمال اکبری* 2؛ سعید امیرکاوه3 | ||
| 1کارشناسی ارشد، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران. | ||
| 2دانشیار، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران | ||
| 3استادیار، گروه ارتباطات اجتماعی، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 20 آبان 1404، تاریخ بازنگری: 09 تیر 1405، تاریخ پذیرش: 06 خرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین بایستههای مهندسی پیام در رسانه، از منظر اسلام انجام شده است. با توجه به نقش محوری رسانهها در شکلدهی افکار و ارزشهای جامعه، ضرورت توجه به اصول و معیارهای اسلامی در طراحی، تولید و انتقال پیامهای رسانهای احساس میشود. هدف اصلی پژوهش، استخراج چارچوبی نظاممند و مبتنی بر منابع دینی برای مهندسی پیام است که بتواند مبنایی نظری و کاربردی برای رسانهها فراهم آورد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون، براساس مدل شش گامی براون و کلارک انجام شد. جامعه پژوهش شامل منابع اسلامی اصیل (قرآن کریم، احادیث معتبر از کتبی مانند اصول کافی و بحارالانوار، تفاسیر علمای برجسته، و منابع فقهی) و محتوای برنامههای رسانه ملی بود. نمونهگیری به صورت هدفمند انجام شد و 50 متن اسلامی و 20 برنامه از رسانه ملی انتخاب گردید. دادهها از طریق کدگذاری دستی و با استفاده از فرمهای کدگذاری تحلیل شدند. برای تضمین روایی، از استراتژی سهگانهسازی و بررسی توسط کارشناسان حوزه دین و رسانه استفاده شد، و پایایی از طریق کدگذاری مجدد با ضریب توافق 87% تأیید گردید. نتایج تحلیل مضمون منجربه شناسایی سه دسته اصلی بایستهها شده است. بایستههای قالبی و فرمی شامل زیباییشناسی اسلامی، ایجاز مفید، ساختار منطقی و تناسب قالب با محتوا است که بر اهمیت طراحی فرم پیام به گونهای زیبا، مختصر و منسجم تأکید دارد. بایستههای محتوایی شامل صحت و صداقت، منفعت عمومی، وحدت و انسجام، و برتری اقناعی است که بر ضرورت تولید محتوای راستگو، مفید و هدایتگر تمرکز میکند. بایستههای مخاطبمحور شامل نیازسنجی دقیق، توجه به ابعاد وجودی (بینشی، ارزشی، کنشی)، مسئولیتپذیری و تناسب فرهنگی بودند که بر اهمیت شناخت عمیق مخاطب و تشویق او به کنشگری مسئولانه تأکید دارند. ارزیابی انطباق برنامههای رسانه ملی با این بایستهها نشان داد که میانگین انطباق کلی 68% است. بایستههای محتوایی با 73% بالاترین و بایستههای مخاطبمحور با 64% کمترین انطباق را داشتند. برنامههای دینی و سریالهای تاریخی عملکرد نسبتاً مطلوبی نشان دادند، اما تبلیغات تجاری و برنامههای گفتوگومحور در رعایت بایستهها ضعیف بودند. بایستههای مهندسی پیام از منظر اسلام در سه بُعد قالبی، محتوایی و مخاطبمحور قابل تبیین هستند و چارچوبی جامع برای تولید پیامهای رسانهای اثرگذار فراهم میآورند. رسانه ملی نیاز به تقویت ایجاز و دیجیتالسازی قالبها، تدوین چکلیستهای فقهی، و ایجاد پلتفرمهای تعاملی دارد. این پژوهش میتواند زمینهساز توسعه الگوهای کاربردی در حوزه مهندسی پیام اسلامی باشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مهندسی پیام؛ رسانه ملی؛ تحلیل مضمون؛ مخاطب؛ فرهنگ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Requisites of Message Engineering from the Perspective of Islam and Its Application in National Media | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammadreza Mahjoob1؛ Kamal Akbari2؛ Saied Amirkaveh3 | ||
| 1M.A., Faculty of Religion and Media, IRIB University, Qom, Iran. | ||
| 2Associate Professor, Faculty of Religion and Media, IRIB University, Qom, Iran | ||
| 3Assistant Professor, Department of Social Communication, Faculty of Religion and Media, IRIB University, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| This research was conducted with the aim of identifying and elucidating the requisites of message engineering in the media from the perspective of Islam. Given the central role of media in shaping the thoughts and values of society, the necessity of paying attention to Islamic principles and criteria in the design, production, and transmission of media messages is felt. The main objective of the research is to extract a systematic framework based on religious sources for message engineering that can provide a theoretical and practical foundation for the media. This research was conducted with a qualitative approach and by utilizing the thematic analysis method, based on the six-step model of Braun and Clarke. The research population included authentic Islamic sources (the Holy Quran, reliable Aḥādīth from books such as Uṣūl al-Kāfī and Biḥār al-Anwār, exegeses of prominent scholars, and jurisprudential [Fiqhī] sources) and the content of national media programs. Sampling was done purposefully, and 50 Islamic texts and 20 programs from the national media were selected. The data were analyzed through manual coding and by using coding forms. To ensure validity, a triangulation strategy and review by experts in the field of religion and media were used, and reliability was confirmed through recoding with an agreement coefficient of 87%. The results of the thematic analysis have led to the identification of three main categories of requisites. The structural and formal requisites include Islamic aesthetics, beneficial conciseness, logical structure, and the congruence of form with content, which emphasize the importance of designing the form of the message in a beautiful, concise, and coherent manner. The content-related requisites include accuracy and truthfulness, public interest, unity and cohesion, and persuasive superiority, which focus on the necessity of producing truthful, beneficial, and guiding content. The audience-centric requisites included accurate needs assessment, attention to existential dimensions (insightful, evaluative, active), responsibility-taking, and cultural appropriateness, which emphasize the importance of deep understanding of the audience and encouraging them to responsible agency. The evaluation of the conformity of national media programs with these requisites indicated that the overall average conformity is 68%. Content-related requisites had the highest conformity with 73%, and audience-centric requisites had the lowest with 64%. Religious programs and historical series exhibited relatively favorable performance, but commercial advertisements and talk show programs were weak in observing the requisites. The requisites of message engineering from the perspective of Islam are elucidable in three dimensions: formal, content-related, and audience-centric, providing a comprehensive framework for the production of effective media messages. The national media needs to strengthen the conciseness and digitalization of formats, compile jurisprudential [Fiqhī] checklists, and create interactive platforms. This research can pave the way for the development of applied models in the field of Islamic message engineering. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Message engineering, National media, Thematic analysis, Audience, Culture | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم.
نهجالبلاغه.
آخوند، سید؛ سهرابی، محمد (۱۳۹۸). تاثیر رسانه بر فرهنگ از منظر قرآن و روایات. در: چهارمین کنفرانس بینالمللی پژوهشهای نوین در حوزه علوم تربیتی و روانشناسی و مطالعات اجتماعی ایران.
آمدی، عبدالواحد بن محمد (بیتا). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دار الکتاب الاسلامی.
باغ شیخی، حسن؛ تقیپور، فاطمه؛ دادبه، علی (۱۴۰۲). طراحی الگوی اقناع مخاطب در سازمانهای رسانهای با رویکرد تحلیل مضمون. جغرافیا (برنامهریزی منطقهای)، ۱۳(۵۱)، ص۳۴۸-۳۶۵.
حیدریثانی، سید حسن؛ نهاوندی، علی (۱۳۹۸). مجموعه گفتارهای فقه رسانه و ارتباطات. مشهد: آستان قدس رضوی، بهنشر.
خدامی، محمد (۱۳۸۹). از نگاه ولایت: بایستههای مدیریت پیام در رسانه ملی از منظر رهبر فرزانه انقلاب اسلامی. رادیو و تلویزیون، ۱۴(۵۱)، ص۵-۲۲.
ساروخانی، باقر (۱۳۹۹). الگوی فرایندی شکلگیری و انتقال پیامهای تبلیغاتی در رسانه ملی. رادیو و تلویزیون، ۱۴(۰)، ص۳۷-۵۷.
شاکرینژاد، محمد؛ ویسی سرچمی، احمد؛ سیدآقایی احمدی، سید زینب (۱۴۰۲). توسعه نظریههای ارتباط جمعی در محیط رسانهای جدید. مطالعات بینرشتهای در رسانه و فرهنگ، ۱۳(۲)، ص۷۱-۱۱۵.
عباسی، رضا؛ نوربخش، فاطمه (۱۴۰۰). نقد پیامهای بازرگانی رسانه ملی از منظر بازاریابی اسلامی. راهبرد فرهنگ، ۱۴(۵۵)، ص۵-۲۸.
کرباسیان، قاسم (۱۳۹۳). مقدمهای بر اصول حاکم بر مدیریت پیام. مطالعات اجتماعی و رسانه، ۱(۴)، ص۴۷-۶۵. کلینی، محمد بن یعقوب (۱۳۶۳). اصول کافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج۶.
مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ ق). بحار الانوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج ۷۵.
مسترحمی، سید علی؛ هادیبه، حسن (۱۴۰۱). بایستههای قرآنی پیام ارسالی در فضای مجازی. Al-Mustafa; In Contemporary Islamic Thought، 4(1)، ص۱۱-۳۸.
مولانا، حمید (۱۴۰۳). الگوی مطبوعات و رسانههای اسلامی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
نجفی، محمدحسن (۱۴۰۳ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ج ۴۲.
نراقی، احمد بن محمد مهدی (۱۴۰۸ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: موسسه آل البیت(ع)، ج ۱۹.
Abdulrohim, E., Mahmudulhassan, M., Abuzar, M., Ahmed, E., Khondoker, S. U. A., Riazul, S. M., & Rahman, O. (2025). Islamic Communication in the 21st Century: Principles, Methods, Practices, Digital Transformation and Contemporary Applications. Bulletin of Islamic Research, 3(4), p. 571-594.
Borham, A. H., Syahdiah, U., Mohsin, M. A., Huda, M., Rahim, M. A., Ilyas, D., & Sakni, A. S. (2023). Information and communication ethics in social media for indigenous people’s religious understanding: a critical review. In: World Conference on Information Systems for Business Management (pp. 287-302). Singapore: Springer Nature Singapore.
Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), p. 77–101.
Hafid, S. A. (2023). The Importance of Prophetic Communication Principles (A Critical Study of the Hadith of Communication). Al-Ulum, 23(2), p. 442-461.
Kholili, M., Izudin, A., & Hakim, M. L. (2024). Islamic proselytizing in digital religion in Indonesia: the challenges of broadcasting regulation. Cogent Social Sciences, 10(1), p. 2357460. Rosidi, M. H., Mokhtar, A. W. B., & Majid, M. N. A. (2022). The Role of Maqasid al-Shari’ah as a Fundamental Ethics in Social Media Use. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 12(4), p. 1285-1301.
Sheep, M. L. (2023). Effective Communication and Persuasion. In: Global Encyclopedia of Public Administration, Public Policy, and Governance (pp. 3639-3644). Cham: Springer International Publishing.
Shen, L., & Bigsby, E. (2013). The effects of message features. The SAGE handbook of persuasion: Developments in theory and practice, p. 20-35. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 59 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 28 |
||