آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,774 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,890,443 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,803,806 |
حکم فقهی مدیریت تعارض در رفتار سازمانی: تحلیلی براساس قرآن، سنت و سیره علوی | ||
| مدیریت دانش اسلامی | ||
| دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 15، فروردین 1405، صفحه 180-202 اصل مقاله (1.72 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jikm.2026.75145.1121 | ||
| نویسندگان | ||
| شادی حسنی1؛ فاطمه اردشیری* 2 | ||
| 1دکتری تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی، نوشهر، ایران | ||
| 2دانش آموخته سطح سه حوزه علمیه خواهران | ||
| تاریخ دریافت: 06 مهر 1404، تاریخ بازنگری: 11 بهمن 1404، تاریخ پذیرش: 07 اسفند 1404 | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف استنباط حکم فقهی مدیریت تعارض در رفتار سازمانی براساس قرآن، سنت و سیره علوی انجام شده است. سؤال اصلی آن است که مدیریت تعارض از منظر فقه اسلامی چه حکمی دارد و چگونه می‌توان از قواعد فقهی برای حل تعارضات سازمانی بهره برد. روش پژوهش، ترکیبی از اجتهاد فقهی (ادله أربعه) و تحلیل محتوای کیفی آیات و روایات مرتبط با تعارض، نزاع، مدارا و قاطعیت است. اعتبار یافته‌ها با ارجاع به آرای فقیهان معاصر (امام خمینی، خویی، مکارم شیرازی، محقق داماد) و بررسی سندیت احادیث از کتاب‌های رجال تأمین شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد قرآن اختلاف را طبیعی می‌داند (سوره هود، آیه ۱۱۸) و مراحل چهارگانه (اجتناب، سازش، همکاری، غلبه) را ارائه می‌دهد. سیره نبوی و علوی سبک سه‌مرحله‌ای (ذهنی، نرم، سخت) را طراحی کرده است. با استناد به قواعد لاضرر، دفع ضرر محتمل، تقدم دفع مفسده بر جلب منفعت و قاعده اهم و مهم، پنج حکم فقهی استنباط شد: ۱. وجوب کفایی مدیریت تعارض بر مدیران صالح؛ ۲. لزوم ترتیب مراحل؛ ۳. لزوم تقدم اهم بر مهم در تزاحمات سازمانی با مل اک‌هایی چون حفظ نظام، عدالت و جلوگیری از فساد؛ ۴. حرمت شتابزدگی، اجحاف، غیبت و افشاگری بی‌دلیل؛ ۵. استحباب مؤکد مشورت و میانجی‌گری. نتیجه آنکه مدیریت تعارض در سازمان‌های اسلامی حکم شرعی وجوب کفایی دارد و مدیران موظف‌اند مراحل نرم را پیش از اقدام قاطع طی کنند. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های تجربی برای آزمون این الگو در سازمان‌های ایرانی انجام شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تعارض؛ مدیریت تعارض؛ حکم فقهی؛ قاعده لاضرر؛ قاعده اهم و مهم؛ وجوب کفایی؛ نهج‌البلاغه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Jurisprudential Ruling on Conflict Management in Organizational Behavior: An Analysis Based on the Qur’an, Sunnah, and the Conduct of Imam Ali | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Shadi Hassani1؛ Fatemeh Ardeshiri2 | ||
| 1PhD in Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Nowshahr, Iran | ||
| 2Graduate of the third level of the Sisters' Seminary | ||
| چکیده [English] | ||
| The present study aims to infer the jurisprudential ruling on conflict management in organizational behavior based on the Qur’an, Sunnah, and the conduct (Sirah) of Imam Ali. The main question is: What is the jurisprudential ruling on conflict management from the perspective of Islamic jurisprudence, and how can jurisprudential principles be employed to resolve organizational conflicts? The research method combines jurisprudential reasoning based on the Four Sources of Islamic Law (al-adilla al-arbaʿa) with qualitative content analysis of relevant Qur’anic verses and narrations concerning conflict, dispute, forbearance, and firmness. The validity of the findings was established through reference to the views of contemporary jurists, including Imam Khomeini, Khoei, Makarem Shirazi, and Mohaqeq Damad, and through examination of the authenticity of hadiths based on works of rijal. The findings indicate that the Qur’an regards disagreement as natural (Qur’an 11:118) and presents four stages—avoidance, accommodation, cooperation, and dominance. The Prophetic and Alid conduct establishes a three-stage approach—mental, conciliatory, and firm. Based on the principles of la darar (no harm), prevention of probable harm, prioritizing the prevention of harm over the attainment of benefit, and the principle of giving precedence to the more important over the less important, five jurisprudential rulings were inferred: (1) the collective obligation of competent managers to manage conflict; (2) the necessity of proceeding through the stages in sequence; (3) the necessity of prioritizing the more important over the less important in organizational conflicts, based on criteria such as preservation of the system, justice, and prevention of corruption; (4) the prohibition of haste, inequity, backbiting, and unjustified disclosure; and (5) the strongly recommended nature of consultation and mediation. The study concludes that conflict management in Islamic organizations has the status of a collective religious obligation, and that managers are required to pursue conciliatory measures before taking decisive action. It is recommended that empirical studies be conducted to test this model in Iranian organizations. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Conflict, conflict management, jurisprudential ruling, principle of la darar, principle of prioritizing the more important over the less important, collective obligation, Nahj al-Balagha | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم.
** نهج‌البلاغه.
ابن فارس، احمد بن فارس. (1363). معجم مقاییس اللغه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ابن هشام، عبدالملک. (بی‌تا). السیرة النبویة. بیروت: دار المعرفة.
احمدی، سیداکبر؛ حسن‌زاده، محمد؛ فرجی، ابوالفضل. (۱۳۹۵). سبک‌های مدیریت تعارض در اجرای موفقیت‌آمیز استراتژی‌های سازمانی. پژوهش‌های مدیریت راهبردی، شماره ۶۲، صص ۶۵‑۸۸.
انصاری، مرتضی. (1365). فرائد الاصول. قم: چاپ عبدالله نورانی.
بجنوردی، سیدحسن. (۱۴۱۹ق). القواعد الفقهیه. قم: نشر الهادی.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل البیت.
خمینی، سیدروح‌الله. (۱۳۸۰). الرسائل (طبع قدیم). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خویی، سیدابوالقاسم. (۱۴۱۰ق). معجم رجال الحدیث. بیروت: دار الزهراء.
رضائیان، علی. (۱۳۸۲). مدیریت تعارض و مذاکره. تهران: انتشارات سمت.
سیاه بیدی کرمانشاهی، سعید. (۱۴۰۲). مبانی فقهی مدیریت تعارض منافع. فقه و اصول (دانشگاه فردوسی مشهد)، 55(3)، صص ۱۴۷‑۱۶۷.
شبیری زنجانی، سیدموسی. (۱۴۲۹ق). کتاب نکاح (تقریرات). قم: نشر هاجر.
شوشتری، سیدمحمدجواد. (۱۴۰۳). «تحلیل کاربرد اصول فقه در مدیریت تعارضات و تزاحمات سازمانی». فصلنامه مطالعات مدیریت و حسابداری، شماره ۴۱، صص ۱۴۳‑۱۶۳.
شیرازی، علی. (۱۳۷۳). مدیریت تعارض در سازمان. تهران: نشر فرهنگ.
علیدوست، ابوالقاسم. (۱۳۸۸). فقه و مصلحت. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
فیاضی، مرجان. (۱۳۸۸). تعارض ادراک شده و سبک‌های مدیریت آن. پژوهشنامه مدیریت تحول، 1(2)، صص ۹۰‑۱۱۰.
قمی، شیخ عباس. (بی‌تا). سفینة البحار (ج۱۰). تهران: انتشارات اسوه.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۶۵). الکافی (ج۴، 5).تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۴). تفسیر نمونه (ج۳). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
میرکمالی، سیدمحمد. (۱۳۷۸). رفتار و روابط در سازمان مدیریت. تهران: انتشارات رامین.
نجفیان، مهدی؛ علوی، سیدحمیدرضا. (۱۳۸۹). مدیریت تعارض در سیره عملی حضرت علی× از منظر نهج‌البلاغه. پژوهشنامه نهج‌البلاغه، 1(2)، صص ۴۵‑۷۰.
نوعی، غلامرضا. (۱۳۷۹). مدارا با مخالفان در قرآن و سنت. رشت: کتاب مبین.
نکویی مقدم، محمود؛ پیرمرادی بزنجانی، فاطمه. (۱۳۹۲). تعارض سازمانی و راهبردهای مدیریت آن. مدیریت فردا، شماره ۱۸، صص ۱‑۲۳.
محقق داماد، سیدمصطفی؛ درویش، سعید. (۲۰۲۱م). مبانی فقهی مدیریت تعارض منافع در نظام حقوقی ایران و اسلام». تحقیقات حقوقی، 24(94)، صص ۱‑۳۰.
organizations. In K. R. Murphy & F. E. Saal (Eds.), Psychology in Organizations: Integrating science and practice (pp. 197–216). Lawrence Erlbaum Associates, Inc. Pondy, L. R. (1967). Organizational Conflict: Concepts and Models. Administrative Science Quarterly, 13, 296-320. http://dx.doi.org/10.2307/2391553
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 174 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 68 |
||