آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,641 |
| تعداد مقالات | 37,363 |
| تعداد مشاهده مقاله | 18,508,255 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 8,448,671 |
بررسی سبکهای تاریخنگاری از قرآن در پشتوانهسازی برای تفسیر تمدنی (تا پایان سال پنجم بعثت) | ||
| پژوهش های قرآنی | ||
| دوره 31، شماره 119، تیر 1405، صفحه 109-132 اصل مقاله (603.41 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jqr.2026.73899.4382 | ||
| نویسنده | ||
| محمد باغستانی کوزه گر* | ||
| استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی | ||
| تاریخ دریافت: 16 دی 1404، تاریخ بازنگری: 24 فروردین 1405، تاریخ پذیرش: 26 اردیبهشت 1405 | ||
| چکیده | ||
| تفسیر تمدنی در قیاس با مکاتب تفسیری گسترده و با سابقهٔ قرآن، پیشینهٔ کمتری دارد و لازم است ادبیات آن غنای بیشتری یابد. یکی از ظرفیتهای موجود برای پشتوانهسازی تفسیر تمدنی در قرآن، نقلهای تاریخی فراوان در بسیاری از آیات این کتاب است که ظرفیتی ویژه را برای این متن مقدس فراهم میآورد. ازآنجا که تاریخ، گهوارهٔ پیدایش همهٔ تمدنهاست، پرداختن به این ظرفیت پنهان تمدنی در قرآن میتواند پشتوانهای مهمی برای تفسیر تمدنی ایجاد کند و این مهم تنها با ظرفیتسنجی تمدنی هر یک از سبکهای تاریخنگاری رایج برخاسته از ظرفیت تاریخی در قرآن (تاریخ نگاری فرهنگ، تاریخنگاری فرهنگی و فلسفه تاریخ) ممکن است. بر این اساس، مسئلهٔ این پژوهش، چیستی ظرفیتشناسی تمدنی مکاتب تاریخنگاری در قرآن است. پژوهش با استفاده از شیوهٔ ترکیبی رایج در هر یک از این سبکها صورت گرفته است. در نهایت اثبات شد در میان سه سبک تاریخنگاری قرآنی، سبک تاریخ فرهنگی در مقایسه با دو سبک دیگر ظرفیت تمدنی بسیار بیشتری برای پشتوانه شدن برای تفسیر تمدنی دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| قرآن؛ تفسیر تمدنی؛ تاریخ فرهنگی؛ دعوت نبوی؛ تاریخ فرهنگ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Examination of Historiographic Styles in the Qur’an for the Foundational Support of Civilizational Interpretation (Up to the End of the Fifth Year of the Prophetic Mission | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Baghestani | ||
| Member of faculty member of the Research Center for Islamic Culture and Science | ||
| چکیده [English] | ||
| Compared to the extensive and long-standing schools of Qur’anic exegesis, civilizational interpretation (tafsīr-i tamaddunī) has a less developed background and requires a richer body of literature. One of the existing potentials for providing foundational support for civilizational interpretation in the Qur’an lies in the abundant historical narratives found in many of its verses, which provides a unique capacity for this sacred text. Since history is the cradle of the emergence of all civilizations, addressing this latent civilizational capacity within the Qur’an can create significant support for civilizational interpretation. This can only be achieved by assessing the "civilizational capacity" of each of the prevailing historiographic styles derived from the historical capacity of the Qur’an (namely: the history of culture, cultural history, and the philosophy of history). Accordingly, the problem of this research is to investigate the nature of the civilizational capacity within the historiographic schools of the Qur’an. This study was conducted using the combined methods prevalent in each of these styles. Ultimately, it was proven that among the three Qur’anic historiographic styles, the "cultural history" style possesses significantly greater civilizational capacity to serve as a foundation for civilizational interpretation compared to the other two styles. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Qur’an, Civilizational Interpretation, Cultural History, Prophetic Mission, History of Culture | ||
| مراجع | ||
|
ابن اسحاق ( 1361). سیرت رسول الله. ترجمهٔ اصغر مهدوی. تهران: خوارزمی
ابن اثیر، عز الدین ابوالحسن جزری ( 1409). اسد الغابه فی معرفه الصحابه، ج6. بیروت: دارالفکر.
ابن خلدون ( 1363ش) العبر تاریخ، ترجمهٔ عبدالمحمد آیتی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
ابن اسحاق ( 1410ق). السیرة النبویه. قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
ابن شهرآشوب ( 1379ق). مناقب آل ابیطالب، محقق: محد حسین آشتیانی و هاشم رسولی. ج۱. قم: نشر علامه.
ابنکثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر ( ۱۴۰۷ق). البدایة و النهایة، بیروت: دارالفکر.
ابن هشام (۱۳۵۵ق/ ۱۹۳۶م.). السیره النبویه. تحقیق مصطفی السفا و ابراهیم الآبیاری و عبدالحفیظ شلبی. بیروت: دارالمعرفه.
احمدی، حسین (1399). «از تاریخ فرهنگ تا تاریخ فرهنگی». مجلهٔ راهبرد فرهنگ. ش50. صص 111-85.
ازرقی (1416ق). اخبار مکه و ماجاء فیها من الآثار. بیروت: چاپ رشدی صالح ملحس.
اسدآبادی، جمال الدین؛ عبده، محمد (1389ق) العروة الوثقی، بیروت، دارالکتاب العربی.
بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر (1417ق). به کوشش زکار، بیروت: دار الفکر.
بیهقی، ابوبکر، احمد بن حسین (1405ق/ 1985م). دلائل النبوه. محقق عبدالمعطی امین قلعه جی. ج2. بیروت: دارالکتب العلمیه.
پناهی، محمدحسین (1394). «توسعهٔ فرهنگی ضرورت توسعه اقتصادی، اجتماعی و سیاسی». فصلنامهٔ برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی. ش22. صص24-1.
پائولینی، یان (1390). «نکاتی دربارهٔ کتابهای قصص الانبیا در منابع اسلامی». مترجم: مهرداد عباسی، راحله نوشاوند. مجلهٔ آینه پژوهش. ش 128. صص27 تا 32.
دوبوئی گراویه (1374). فرهنگ وتوسعه از پذیرش تا ارزیابی. ترجمهٔ فاطمه فراهانی، عبدالحمید زرین قلم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. کمیسیون ملی یونسکو در ایران.
دینوری، احمد بن داود ( 1371ش). اخبار الطوال، ترجمهٔ محمود مهدوی دامغانی. چاپ چهارم. تهران: نشر نی.
ذیلایی، نگار (1393). «جنگ نزد عرب دورهٔ جاهلی». دانشنامهٔ جهان اسلام. ج11. تهران: مرکز انتشارات دائرة المعارف بزرگ اسلامی. ص58-56.
رشید رضا، محمد ( 1367ق). تفسیر المنار. بیروت: دارالفکر.
الزرندی الحنفی، محمد بن یوسف ( 1425ق). نظم درر السمطین فی فضائل المصطفى والمرتضى والبتول. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
جواد علی ( 1391ق/ 1976م). المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام. ج4. بیروت: دارالملایین.
حسن زاده، اسماعیل (1389). ماهنامهٔ تخصصی کتاب ماه جغرافیا و تاریخ، ش 144. صص9-2.
سجادی و عالم زاده ( 1388 ). تاریخنگاری در اسلام. چاپ اول. تهران: سمت.
سید قطب، محمد (1422ق/2001م). فی التاریخ فکره و منهاج. قاهر: نشر دارالشروق.
سیدقطب، محمد ( 1412). فی ضلال القرآن، چاپ سوم. بیروت :داراحیاء تراث العربی.
شعبانی، رضا ( 1381). مبانی تاریخ اجتماعی ایران. چاپ دوم. تهران: نشر قومس.
رامیار، محمود (1346). تاریخ قرآن. تهران: انتشارات امیر کبیر.
دیلمی، حسن بن محمد ( 137هش/1412ق). ارشاد القلوب. قم: نشر الشریف الرضی.
طبری، محمد بن جریر ( 1375ش). تاریخ طبری. ترجمهٔ ابوالقاسم پاینده. چاپ پنجم .تهران: نشر اساطیر.
محدثی، جواد ( 1365 ). هنر در قلمرو مکتب. تهران: انتشارات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
محمدی ملایری ( 1381 ). تاریخ و فرهنگ ایران. تهران: انتشارات توس.
محمد عادل محمد ( 1442ه.ق-2021م ). «الفعل الحظاریه للکتابه –قرائه فی مقدمه کتاب الحیوان للجاحظ). جامعه الموصل، کلیه التربیه للعلوم الانسانیه، المجلد1. العدد1. صص393-406.
محمودی، زهرا؛ بابایی، حبیبالله (1403). «چیستی گرایش تمدنی »، مجلهٔ قرآن، فرهنگ و تمدن، ش18. صص 116-96.
محمودی، زهرا؛ رحمن ستایش، محمد کاظم؛ بابایی، حبیبالله ( 1401) «نقش نگرش سامانهای در تفسیر تمدنی قرآن و صورتبندی تمدن». مجله مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی. ش22. صص136-109.
مسعودی، علی بن الحسین ( 1409ق). مروج الذهب و معادن الجوهر. محقق داغر یوسف احمد. قم: مؤسسه دارالهجره.
مهدویراد، محمدعلی؛ مهدیه فناتغستانی ( 1387). «سیر تاریخی شناخت سور و آیات مکی و مدنی». مجله تحقیقات علوم قرآنی و حدیث؛ دورهٔ 5. ش2 (پیاپی 10). صص 89-45.
مقدسی، مطهر بن طاهر ( 1374). آفرینش و تاریخ. ترجمهٔ محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: نشر آگه.
یعقوبی، احمدبن ابی یعقوب ( 1371). تاریخ یعقوبی. ترجمهٔ محمد ابراهیم آیتی. چاپ ششم. ج2.تهران: انتشارات کتابفروشی اسلامیه.
یعقوبی، احمدبن ابی یعقوب (بیتا). تاریخ الیعقوبی. بیروت: دار صادر. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2 |
||