آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شمارهها | 2,663 |
| تعداد مقالات | 37,627 |
| تعداد مشاهده مقاله | 19,753,912 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,175,851 |
امکانسنجی فقهی پاسخ نظامی به حملات سایبری | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 11، فروردین 1404، صفحه 286-310 اصل مقاله (1.66 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.75324.1133 | ||
| نویسندگان | ||
| محسن نادری1؛ علی اکبر جهانی* 2 | ||
| 1گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی. دانشکده الهیات و معارف اسلامی. دانشگاه مازندران. بابلسر. ایران. | ||
| 2دانشیار. گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مازندران. بابلسر. ایران | ||
| تاریخ دریافت: 15 مهر 1403، تاریخ بازنگری: 08 آبان 1403، تاریخ پذیرش: 15 اسفند 1403 | ||
| چکیده | ||
| حملات سایبری، از جمله مباحث پیچیده و نوینی است که بهواسطه ورود فضای مجازی به چرخه زیست بشری ایجاد شده و جوامع انسانی را در معرض خطرات جدی قرار داده است. امکانسنجی حمله نظامی از طریق حملات سایبری، یکی از مباحث نوین و پیچیده در حوزه فقه تکنولوژی و فقه سیاسی است. آیا حمله سایبری میتواند از منظر فقهی از مصادیق حمله نظامی یا حرب باشد؟ آیا میتوان با توجه به میزان حمله سایبری و ضرری که به لحاظ مالی، جانی و روانی ایجاد میشود؛ به دفاع مشروع یا نظامی در مقابل حمله کنندگان پرداخت؟ در صورت تردید در اثبات عامل حمله، اصل بر جواز یا عدم جواز مقابله خواهد بود؟ روش تحقیق در این پژوهش به شیوه توصیفی -تحلیلی و مراجعه به منابع فقهی همراه با تبیین، تحلیل و استنتاج است. حملات سایبری چنانچه مقدمهای جهت آسیب اقتصادی و زیرساختی قابل توجه و یا کشتار مسئولین و شهروندان جامعه اسلامی باشد، مصداق حمله نظامی و حرب است و اگر انجام حمله سایبری توسط دولت متخاصم اثبات شود (اثبات این امر با توجه به پیچیدگیهای فضای سایبر از جمله پنهان بودن هویت کاربران دشوار است)؛ دولتی که مورد حمله و تهاجم سایبری قرار گرفته است مطابق قواعد فقهی نظیر وجوب جهاد و دفاع، حرمت خون و مال مسلمان، اصل عدم ظلمپذیری و عدوان میتواند اقدام به مقابله بهمثل متناسب و دفاع مشروع نظامی بپردازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حمله سایبری؛ حمله نظامی؛ فقه سیاسی؛ مقابله بهمثل؛ دفاع مشروع | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Jurisprudential Feasibility of Military Responses to Cyberattacks | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohsen Naderi1؛ Ali Akbar Jahani2 | ||
| 1Department of Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. | ||
| 2Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Cyberattacks constitute one of the most complex and emerging issues arising from the integration of cyberspace into modern human life, exposing societies to serious security threats. The jurisprudential feasibility of responding to cyberattacks through military force represents a novel and challenging issue in the fields of the jurisprudence of technology and Shi'i political jurisprudence. This study addresses several fundamental questions: Can a cyberattack be regarded, from the perspective of Islamic jurisprudence, as an act of military aggression or warfare (ḥarb)? Can the severity of a cyberattack and the financial, human, and psychological harm it causes justify the exercise of legitimate self-defense or military retaliation? Moreover, where the identity of the perpetrator cannot be established with certainty, should the presumption favor the permissibility or the impermissibility of military countermeasures? This research adopts a descriptive-analytical methodology based on the examination of classical and contemporary jurisprudential sources through explanation, analysis, and inference. When cyberattacks serve as a prelude to significant economic disruption, serious damage to critical infrastructure, or the killing of government officials or citizens of an Islamic society, they may be classified as acts of military aggression or warfare. Furthermore, if it can be established that such an attack has been carried out by a hostile state—despite the considerable evidentiary challenges posed by the anonymity and technical complexities of cyberspace—the targeted state may, on the basis of established jurisprudential principles such as the obligation of jihad and self-defense, the sanctity of Muslim life and property, and the prohibition of submitting to oppression and aggression, undertake proportionate reciprocal measures and exercise the right of legitimate military self-defense. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| cyberattack, military attack, Shi'i political jurisprudence, reciprocity, legitimate self-defense | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم
** نهج البلاغه
ابن ابی جمهور، محمد علی بن ابراهیم احسائی. (1403ق). عوالی اللئالی. قم: مطبعه سیدالشهدا علیهالسلام.
ابن بابویه قمی(شیخ صدوق)، محمد بن علی. (1413ق). من لایحضره الفقیه (چاپ دوم). قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
اصلانی، جبار، اصلانیان، امیرحسین.(1394). بررسی تطبیقی و تحلیل تعریف حمله سایبری از منظر دکترین، رویه-کشورها و سازمانهای بین المللی در حقوق بین الملل، تحقیقات حقوقی، 18(7)، صص 257-278.
تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد. (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم (چاپ دوم). قم: دار الکتاب الإسلامی.
حرعاملی، محمد بن حسن. (1403ق). وسائل الشیعه (چاپ نهم). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
خامنهای(امام شهید)، سیدعلی حسینی. (17/2/1402). روابط عادلانه با کفّار در صورت عدم ستیز آنان با دین و مسلمانان، به نشانی اینترنتی khamenei.ir
خامنهای(امام شهید)، سیدعلی حسینی. (4/12/1398). بیانات در ابتدای جلسه درس خارج فقه و تشکر از حضور ملت ایران در انتخابات، به نشانی اینترنتی ((www.khamenei.ir
خامنهای(امام شهید)، سیدعلی حسینی. (13/12/1372). معنای دشمنی با ظالم و یاری مظلوم، به نشانی اینترنتی khamenei.ir.
حلی(علامه)، جمال الدین الحسن بن یوسف بن علی بن مطهر. (بیتا). کربلا، منشورات المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة.
خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا). (16/7/1403). تطهیر فنی یک جنایت!، به نشانی اینترنتی www.isna.ir
خویی، سیدابوالقاسم. (1368). أجود التقریرات (چاپ دوم). قم: کتابفروشی مصطفوی.
راغب اصفهانی، أبو القاسم الحسین بن محمد. (1424ق). تفسیر الراغب الأصفهانی. قم: دار الوطن.
زبیدی، مرتضی.(بیتا). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر.
سبحانی، جعفر. (1383). منشور جاوید. قم: موسسه امام صادق علیه السلام.
سیاح طاهری، محمد حسین و دیگران. (1396). حقیقت مجازی(درباره فضای مجازی چه بدانیم و چه بگوییم؟). تهران: مرکز ملی فضای مجازی.
صفدری، حسین. (19/8/1401). درس فقه معاصر، سایت مدرسه فقاهت به نشانی اینترنتی www.eshia.ir
طباطبایی، سیدمحمد حسین. (1374). المیزان فی التفسیر القرآن (چاپ پنجم). قم: دفتر انتشارات اسلامی(وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم).
طوسی(شیخ)، ابوجعفر محمد بن حسن بن على بن حسن. (1400ق). النهایة (چاپ دوم). بیروت: دار الکتاب العربی.
عاملی جبعی(شهید ثانی)، زین الدین بن على. (1412ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. قم: دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه.
غروی اصفهانی، شیخ محمد حسین. (1419ق). حاشیه المکاسب. قم: دار المصطفى| لإحیاء التراث.
فاضل موحدی لنکری، محمد. (1385). ایضاح الکفایه (چاپ پنجم). قم: نشر نوح.
قاسمی، علی؛ چهاربخش، ویکتور بارین. (1391). حملات سایبری و حقوق بینالملل، حقوقی دادگستری، شماره 78، صص 115 - 145.
مظفر(علامه)، محمد رضا. (1399). اصول الفقه (چاپ دهم). قم: نشر معراج.
مکارم شیرازی، ناصر. (1391). انوار الفقاهه. تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
مکارم شیرازی، ناصر. (1387). از تو سوال مى کنند (مجموعه سوالات قرآنى از پیامبر اکرم|)، قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب×.
موسوی خمینی(امام)، سیدروح الله. (1390). تحریر الوسیله (چاپ دوم). نجف: نشر آداب.
موسوی خمینی(امام)، سیدروح الله. (1389). صحیفه امام (چاپ پنجم). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
نجفی جواهری، شیخ محمد حسن. (1362). جواهر الکلام (چاپ هفتم). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود. (1378). بایستههای فقه جزا. تهران: نشر میزان.
یزدانی، علی؛ ناظمی، نازآفرین. (1404). تحلیل حقوقی حملات سایبری به زیرساختهای حیاتی؛ مسؤولیت دولتها و نهادهای بین المللی، پژوهشهای حقوقی میان رشتهای، 6(3)، صص 62-73.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 38 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 47 |
||