آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,669 |
| تعداد مقالات | 37,692 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,361,405 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,524,254 |
از توصیه اخلاقی تا الزام فقهی: تحلیل تطبیقی اخلاق مسئولیت یوناس و فقه شیعه در مواجهه با فناوری‌های مخرب | ||
| اسلام و مطالعات اجتماعی | ||
| مقاله 4، دوره 14، شماره 52، فروردین 1405، صفحه 99-130 اصل مقاله (1.75 M) | ||
| نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jiss.2026.74289.2211 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه هلالی* 1؛ حمید پارسانیا2 | ||
| 1دکتری دانش اجتماعی مسلمین، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. تهران، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| 2دانشیار، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. تهران، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 27 بهمن 1404، تاریخ بازنگری: 17 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 21 مرداد 1405 | ||
| چکیده | ||
| مقاله حاضر به تحلیل تطبیقی نظریه «اخلاق مسئولیت» نزد هانس یوناس و مبانی فقه شیعه در مواجهه با قدرت تکنولوژیک می‌پردازد. مسئله محوری پژوهش بررسی نسبت میان دو چهارچوب اخلاقی متفاوت است: یکی، مبتنی بر عقلانیت فلسفی مدرن و دیگری، مبتنی بر وحی و اجتهاد فقهی. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو سنت، علی‌رغم تفاوت در مبانی هستی‌شناختی و منبع اقتدار اخلاقی، در سطح کارکردی به یک نتیجه مشترک می‌رسند: ضرورت محدودسازی پیشینی فناوری‌های دارای پیامدهای وجودی برای انسان و محیط زیست. بااین‌حال، تفاوت مهمی در سازوکار تحقق این مسئولیت وجود دارد؛ اخلاق یوناس بیشتر در سطح توصیه فلسفی و اخلاقی باقی می‌ماند؛ درحالی‌که فقه شیعه از ظرفیت نهادی و حقوقی برای تبدیل هنجار اخلاقی به الزام اجتماعی برخوردار است. نتیجه نهایی این مقاله این هست که نسبت میان این دو رویکرد نه بر پایه همسانی ماهوی، بلکه براساس همگرایی کارکردی و واگرایی ساختاری قابل فهم است و این امر امکان گفت‌وگوی میان الهیات اسلامی و اخلاق فناوری معاصر را فراهم می‌سازد. این مطالعه با روش تحلیل مفهومی-تطبیقی انجام شده است. مقایسه در این پژوهش نه بر پایه همسان‌سازی سطحی مفاهیم بلکه با تمرکز بر کارکرد هنجاری و منطق درونی هر دو سنت فقهی (شیعی) و فلسفه اخلاق (اخلاق مسئولیت) انجام می‌شود. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| اخلاق مسئولیت؛ هانس یوناس؛ فقه شیعه؛ لاضرر؛ حفظ النوع؛ فناوری؛ مسئولیت بین‌نسلی | ||
| موضوعات | ||
| بازخوانی و نقد نظریات حوزه علوم اجتماعی؛ | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| From Moral Recommendation to Jurisprudential Obligation: A Comparative Analysis of Jonas's Ethics of Responsibility and Shia Jurisprudence in the Face of Destructive Technologies | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Fateme Helali1؛ Hamid Parsania2 | ||
| 1Ph.D. in Muslim Social Knowledge, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran (Corresponding Author). | ||
| 2Associate Professor, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| This article provides a comparative analysis of Hans Jonas's "Ethics of Responsibility" and the foundations of Shia jurisprudence in the face of technological power. The central question of the research is to examine the relationship between two different moral frameworks: one based on modern philosophical rationality and the other based on revelation and jurisprudential reasoning (Ijtihad). The research findings indicate that both traditions, despite differences in ontological foundations and the source of moral authority, reach a common functional conclusion: the necessity of a priori limitation of technologies that have existential consequences for humans and the environment. However, there is a significant difference in the mechanism for realizing this responsibility; Jonas's ethics remains largely at the level of philosophical and moral recommendation, whereas Shia jurisprudence possesses the institutional and legal capacity to transform moral norms into social obligations. The final conclusion of this article is that the relationship between these two approaches is understandable not based on essential identity, but based on functional convergence and structural divergence, which facilitates dialogue between Islamic theology and contemporary technology ethics. This study was conducted using a conceptual-comparative analysis method. The comparison in this research is not based on superficial assimilation of concepts, but focuses on the normative function and internal logic of both the jurisprudential (Shia) and moral (Ethics of Responsibility) traditions. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Ethics of responsibility, Hans Jonas, Shia jurisprudence, La Darar (No-harm principle), Preservation of species (Hifz al-Naw), Technology, Intergenerational responsibility | ||
| مراجع | ||
|
جوادی آملی، عبداله. (1388). قرآن در قرآن. قم: انتشارات اسراء.
جوادی آملی، عبداله. (1390). تفسیر موضوعی قرآن کریم: انسان در قرآن. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبداله. (1392). رساله توضیح المسائل. قم: مرکز نشر اسراء.
شاطبی، ابراهیم بن موسی. (1416). الموافقات فی اصول الشریعه (ج2). بیروت: دار المعرفه.
صدر، محمد باقر. (1383). اقتصاد ما. تهران : دار التعارف.
غزالی، محمد. (1382). المستصفی من علم الاصول (ج1). (تدوین: م. اشقر) تهران: احسان.
محقق داماد، مصطفی. (1398). فقه و حقوق؛ فناوری‌های نوین. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مصباح یزدی، محمد تقی. (1385). اخلاق در قرآن (ج2). قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمد تقی. (1390). آموزش فلسفه اخلاق. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مطهری، مرتضی. (1374). انسان کامل. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (1387). انسان و سرنوشت. تهران: صدرا.
مکارم شیرازی، ناصر. (1386). القواعد الفقهیه (ج1). قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب(ع).
موسوی بجنوردی، محمد. (1401). قواعد فقهیه (ج1). تهران: موسسه عروج.
موسوی خمینی، سیدروح اله. (1380). تحریر الوسیله (ج2). قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
Benhabib, S. M. (1992). Situating the Self: Gender, Community, and Postmodernism in Contemporary Ethics. Routledge. Berdinesen, H. (2017). On Hans Jonas’ “The Imperative of Responsibility. Philosophia, (17), pp. 16-28. Bergmann, S. (2018). Technology and Religion: A Study in Responsibility. Routledge. Foltz, R., Denny , F., & Baharuddin, A. (2003). Islam and Ecology: A Bestowed Trust. Cambridge, MA: Harvard University Press. Habermas, Jurgen. (1990). Moral Consciousness and Communicative Action. Cambridge: MIT Press. Habermas, Jurgen. (2003). The Future of Human Nature. Cambridge: Polity Press. Held, Virginia. (2006). The Ethics of Care: Personal, Political, and Global. Oxford: Oxford University Press. Izzi, Dien. M. (2000). The Environmental Dimensions of Islam. Cambridge: Lutterworth Press. Jonas, Hans. (1984). The Imperative of Responsibility: In Search of an Ethics for the Technological Age. Chicago: University of Chicago Press. Vogel, Lawrence. (2014). Hans Jonas and the Principle of Responsibility. T. Bailey , & J. Grondin in, The Cambridge Companion to Hans Jonas ((pp.153-178). Cambridge: Cambridge University Press. https://www.leader.ir/fa/content/6675. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 179 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 108 |
||