آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,668 |
| تعداد مقالات | 37,667 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,124,296 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,429,397 |
تحلیل تطبیقی حکمرانی علم در ایران و کشورهای پیشرو: چالش‌ها و راهکارها | ||
| مدیریت دانش اسلامی | ||
| دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 14، مهر 1404، صفحه 69-99 اصل مقاله (2.03 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jikm.2026.75140.1124 | ||
| نویسندگان | ||
| علیرضا اسفندیاری مقدم* 1؛ احسان رحیمی2 | ||
| 1استاد گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال | ||
| 2استادیار. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم. ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 07 فروردین 1404، تاریخ بازنگری: 02 مرداد 1404، تاریخ پذیرش: 09 شهریور 1404 | ||
| چکیده | ||
| حکمرانی علم به‌عنوان چارچوب راهبردی هدایت، توسعه، اجرا و قانون‌گذاری پیشرفت‌های علمی، نقش محوری در تحقق پیشرفت همه‌جانبۀ کشورها ایفا می‌کند. این پژوهش با رویکرد تحلیلی - تطبیقی به بررسی وضعیت حکمرانی علم در ایران و مقایسۀ آن با تجربه‌های کشورهای پیشرو می‌پردازد. هدف اصلی، شناسایی نقاط قوت و ضعف نظام حکمرانی علم در ایران و ارائۀ راهکارهای عملیاتی برای ارتقای مرجعیت علمی کشور است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ایران در بُعد کمّیِ تولید علم، پیشرفت قابل توجهی داشته و در میان کشورهای اسلامی رتبۀ نخست را دارد؛ اما در ابعاد کیفی، کاربست علم، تجاری‌سازی دانش و اثرگذاری اجتماعی - اقتصادی، با شکاف قابل ملاحظه‌ای مواجه است. تحلیل تطبیقی نظام‌های حکمرانی علم در اتحادیۀ اروپا، ژاپن، کره جنوبی و آلمان نشان می‌دهد که موفقیت این کشورها ناشی از هم‌گرایی سیاست‌گذاری بین‌بخشی، تخصیص بودجۀ پایدار به پژوهش، تقویت پیوند دانشگاه - صنعت و توجه به چالش‌های اجتماعی است. در ایران، علی‌رغم وجود اسناد بالادستی قوی و ساختار نهادی گسترده، ضعف در هماهنگی بین‌نهادی، محدودیت منابع مالی، فاصلۀ بین سیاست‌گذاری و اجرا، و کمبود شایسته‌سالاری در انتصابات علمی، مانع تحقق کامل اهداف حکمرانی علم شده است. پژوهش حاضر راهکارهایی شامل افزایش بودجۀ پژوهشی، بهبود وضعیت اقتصادی پژوهشگران، تقویت زیرساخت‌های علمی، ایجاد هم‌گرایی بین‌نهادی و تأکید بر نافع‌بودن علم را پیشنهاد می‌کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حکمرانی؛ علم و فناوری؛ مطالعۀ تطبیقی؛ سیاست‌گذاری؛ مرجعیت علمی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Comparative Analysis of Science Governance in Iran and Leading Countries: Challenges and Solutions | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Alireza Esfandiari Moghadam1؛ Ehsan Rahimi2 | ||
| 1Professor, Department of Information Science and Knowledge, Islamic Azad University, North Tehran Branch | ||
| 2Assistant Professor, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Science governance, as a strategic framework for directing, developing, implementing, and regulating scientific advancement, plays a central role in achieving comprehensive national development. Adopting an analytical–comparative approach, this study examines the state of science governance in Iran and compares it with the experiences of leading countries. Its primary objective is to identify the strengths and weaknesses of Iran’s science governance system and propose practical strategies for enhancing the country’s scientific standing. The findings indicate that Iran has made considerable quantitative progress in scientific output and ranks first among Islamic countries; however, it faces a substantial gap in terms of research quality, the application of scientific knowledge, knowledge commercialization, and socioeconomic impact. A comparative analysis of science governance systems in the European Union, Japan, South Korea, and Germany demonstrates that their success is attributable to cross-sectoral policy convergence, sustained research funding, stronger university–industry linkages, and attention to societal challenges. In Iran, despite the existence of strong higher-level policy documents and an extensive institutional structure, inadequate interinstitutional coordination, limited financial resources, the gap between policymaking and implementation, and insufficient merit-based appointments in academic and scientific positions have hindered the full realization of science governance objectives. This study proposes several strategies, including increasing research funding, improving researchers’ economic conditions, strengthening scientific infrastructure, fostering interinstitutional convergence, and emphasizing the utility and societal benefits of science. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Governance, Science and Technology, Comparative Study, Policymaking, Scientific Standing | ||
| مراجع | ||
|
آرایی، وحید؛ عسکری ماسوله، سعید. (1402). حکمرانی علم وفناوری مبتنی بر بیانیۀ گام دوم انقلاب اسلامی؛ دلالت‌های سیاستی. جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 4(13)، صص 117‑136. آیدی، محمد؛ قاسمیان، پرستو. (1403). نظام مسائل حکمرانی علم و فناوری در جمهوری اسلامی ایران؛ چالش‌ها و راهکارها. همایش الگوی حکمرانی تمدنی علم و فناوری.
اکبری، تقی. (1403). بررسی نظریه‌ها و الگوهای سیاست‌گذاری علم و فناوری: رویکردی تطبیقی. همایش ملی الگوی حکمرانی تمدنی علم و فناوری، صص 1156‑1175.
حسان، رضا؛ شریف‌زاده، رحمان؛ و کریمی، المیرا. (1400). ارتباط صنعت و دانشگاه؛ بررسی و تحلیل ابزارهای سیاستی در قوانین و مقررات ایران. سیاست‌گذاری عمومی، 7(2)، صص 145‑166
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1381). بیانات در دیدار جمعی از نخبگان علمی. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1385). بیانات در دیدار زائرین و مجاورین حرم مطهر رضوی؛ دیدار با مسئولان سازمان انرژی اتمی و کارشناسان هسته‌ای. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1386). بیانات در دیدار نخبگان جوان. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1388). بیانات در دیدار وزیر علوم و استادان دانشگاه تهران. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1389). بیانات در دیدار نخبگان جوان. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1390). بیانات در دیدار زائرین و مجاورین حرم مطهر رضوی، خطبه‌های نماز جمعه تهران (ترجمۀ خطبۀ عربی). https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1391). بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در اجلاس جهانی اساتید دانشگاه‌های جهان اسلام و بیداری اسلامی. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1394). بیانات در دیدار رئیس و اعضای مجلس خبرگان رهبری. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1394). بیانات در دیدار رؤسای دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1395). بیانات در دیدار مردم قم. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1396). بیانات در دیدار نخبگان جوان علمی. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1397). بیانات در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1402). بیانات در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی. https://farsi.khamenei.ir
خامنه‌ای(شهید)، سیدعلی(1402). بیانات در دیدار ائمۀ جمعه سراسر کشور. . https://farsi.khamenei.ir
ذاکرصالحی، غلامرضا. (1390). بررسی وضعیت موجود علم و فناوری در ایران و جایگاه آن در برنامه‌های توسعه. برنامه‌ریزی و بودجه، 16(4)، صص 3‑47.
شورای عالی انقلاب فرهنگی. (1390). نقشۀ جامع علمی کشور. دبیرخانۀ شورای عالی انقلاب فرهنگی.
قاضی‌نوری، سپهر؛ تاتینا، شیوا. (1391). ویژگی‌های سیاست‌گذاری علم، فناوری و نوآوری در کشورهای درحال‌توسعه. رهیافت(51)، صص 65‑79.
قلی‌پور، حسین؛ عبیری، رضا. (1401). کاوشی در گسترۀ حکمرانی علم: مروری قلمرویی. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 28(4)، صص 69‑93.
قلی‌پور، حسین. (1400). حکمرانی علم؛ دانشمندان چگونه راهبری می‌شوند. تهران: سروش.
کوثری، سحر؛ علیزاده، پریسا. (1400). مطالعۀ تطبیقی وضعیت حکمرانی علم، فناوری و نوآوری در ایران و کشورهای منتخب. رهیافت، 82، صص 19‑41.
مجمع تشخیص مصلحت نظام. (1382). سند چشم انداز 1404 جمهوری اسلامی ایران.
محمدی، علیرضا؛ بیگدلو، نسرین. (1390). بررسی الگوهای تعاملی نهادهای پشتیبان پژوهشی و اجرایی با شوراهای عالی سیاست‌گذاری علم و فناوری، کشورهای منتخب. رهیافت(49)، صص 5‑18.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1399). گزارش وضعیت رشد علمی کشور و چالش‌های پیشرو در گام دوم انقلاب.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1401). در مسیر تولید دانش‌بنیان و اشتغال آفرین: آسیب‌شناسی نهادی نظام تجاری سازی علم و فناوری در کشور.
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1402). بررسی سیاست‌های بودجه‌ای کشور در توسعۀ پژوهش و فناوری با تأکید بر نظام توزیع اعتبارات پژوهشی: ارزیابی عملکرد.
مهدوی، محمدنقی؛ غفرانی، محمدباقر. (1380). سیاست علمی: بررسی تطبیقی تجارب سیاست‌گذاری علم و فناوری در جهان. رهیافت، 24، صص 93‑110.
ناظم‌زاده قمی، اصغر(1375). جلوه‌های حکمت: گزیده موضوعی کلمات امیرالمؤمنین علی علیه السلام در 225موضوع. قم: بوستان کتاب.
نصیری، مهدی؛ علیزاده، پریسا. (1403). گزارش راهبردی وضعیت سیاست‌گذاری فناوری در ایران در مسیر عملکرد مناسب حکمرانی با رویکرد اسلامی. قم: مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی.
نوری، مینا؛ طهوری، حمیدرضا؛ و جلیلی، پرستو. (1391). مقایسۀ وضعیت علم و فناوری ایران با کشورهای منطقه با استفاده از شاخص‌های منتخب. رهیافت، (52)، صص 41‑56.
BMBF. (2019). Research and innovation in Germany: The high-tech strategy. Federal Ministry of Education and Research. Edquist, C. (1997). Systems of Innovation: Technologies, Institutions and Organizations. Pinter Publishers. Etzkowitz, H., & Leydesdorff, L. (2000). The dynamics of innovation: From national systems and “Mode 2” to a Triple Helix of university–industry–government relations. Research Policy, 29(2), pp. 109–123. European Commission. (2022). Horizon Europe: Investment in Research and Innovation. Publications Office of the European Union European Commission. (2021). Horizon Europe: Strategic plan 2021–2024. Brussels: European Commission. Kim, S. & Park, J. (2021). Investment in Emerging Technologies in South Korea. Asian Journal of Technology Policy, 8(1), pp. 22-35. Jasanoff, S. (2004). States of knowledge: The co-production of science and social order. London: Routledge. Jasanoff, S. (2011). Constitutional moments in governing science and Korean Ministry of Science and ICT. (2021). Korean science and technology policy overview. Seoul: MSIT. Lundvall, B.-Å. (2010). National systems of innovation: Toward a theory of innovation and interactive learning. London: Anthem Press. METI. (2020). Science, technology and innovation policy in Japan. Ministry of Economy, Trade and Industry. Müller, T. & Schmid, H. (2019). High-Tech Strategy in Germany: Innovation and Industrial Policy. Springer Nelson, R. R. (1993). National Innovation Systems: A Comparative Analysis. Oxford University Pres. OECD. (2016). Better policies for sustainable development 2016: A new framework for policy coherence. OECD Publishing. OECD. (2019). Governance of science and technology policies (OECD Science, Technology and Industry Policy Papers No. 84). OECD Publishing. Oh, E. & Yeom, H. W. (2012). Daedeok Innopolis in Korea: From Science Park to Innovation Cluster. World Technopolis Review, 1(2), pp. 141-154. World Bank. (2020). Knowledge Economy Index Report.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 55 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 55 |
||