آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,676 |
| تعداد مقالات | 37,769 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,750,976 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,730,602 |
ماهیت رفتار مجرمانه؛ از دترمینیسم فلسفیِ اسپینوزا تا دترمینیسم علمیِ جرم‌شناسی | ||
| فلسفه حقوق | ||
| دوره 5، شماره 1، خرداد 1405، صفحه 53-94 اصل مقاله (593.8 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/phlq.2026.75197.1200 | ||
| نویسنده | ||
| سید سعید موسوی اصل* | ||
| استادیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 12 فروردین 1405، تاریخ بازنگری: 25 فروردین 1405، تاریخ پذیرش: 15 اردیبهشت 1405 | ||
| چکیده | ||
| تبیین و تحلیلِ «رفتار مجرمانه» در تطور اندیشه‌های مدرن از ابتدای مدرنیته تاکنون، صورت‌بندی‌های مختلفی داشته است که چگونگی آن بر کیفیت تبیین و تعیین واکنش کیفری اثرگذار است. مکانیسم‌انگاری اندیشۀ مدرن که با رنه دکارت آغاز شد، زمینه‌ساز تبیین جرم در پرتوِ ضرورت‌گرایی مکانیکی گردید؛ دیدگاهی که با بزرگ‌ترین شارح فلسفه دکارت، باروخ اسپینوزا به اوج خود می‌رسد؛ به گونه‌ای که آزادی ذیل روابط ضروری و علّی تفسیر می‌گردد و ارادۀ انسان در حصار دترمینیسم فلسفی و متافیزیکال قرار می‌گیرد؛ درنتیجه مجرم، فاقدِ مسئولیت اخلاقی و تقصیر کیفری تعریف می‌شود. انقلاب کوپرنیکی کانت، اندیشۀ مدرن را از رویکرد جوهری و ضرورت گرایی اسپینوزا عبور می‌دهد و زمینۀ بازخوانی رفتار مجرمانه ذیل ضرورت‌گرایی مبتنی بر دترمینیسم علمی و پوزیتیویستی را فراهم می‌آورد؛ درنتیجه باز هم مجرم فاقد مسئولیت اخلاقی و تقصیر کیفری تلقی می‌گردد. این دو دیدگاهِ ضرورت‌گرا با اینکه جرم را دترمینیستی تحلیل می‌کنند، بستر معرفتی آنها کاملاً متفاوت است؛ چراکه اولی در جهان معرفتی ماقبل کانتی و دومی در جهان معرفتی مابعدکانتی شکل می‌گیرند. با وجود تشابهی که از حیث منطق دترمینیستی و ضرورت‌گرا در هر دو رویکرد وجود دارد، دلالت‌های کاربردی و راهبردی آنها برای دستگاه عدالت کیفری متفاوت است و هر کدام به دیدگاه خاصی دربارۀ ماهیت جرم، مجازات و سیاست کیفری می‌انجامد که متمایز از دیگری است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| رفتار مجرمانه؛ اسپینوزا؛ دترمینیسم فلسفی؛ پوزیتیویسم؛ دترمینیسم علمی؛ ضرورت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Nature of Criminal Behavior: From Baruch Spinoza’s Philosophical Determinism to Scientific Determinism in Criminology | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Seyyed Saeid Mousavi asl | ||
| Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The explanation and analysis of “criminal behavior” throughout the evolution of modern thought, from the beginning of modernity to the present day, has taken various forms, and the nature of these formulations has influenced the quality of explanation and the determination of the criminal response. The mechanistic view of modern thought, which begins with René Descartes, provides the basis for explaining crime in terms of mechanical necessity, a perspective that reaches its culmination in Baruch Spinoza, the greatest expositor of Cartesian philosophy; thus, freedom is interpreted within necessary and causal relations, and human will is confined within the framework of philosophical and metaphysical determinism, while the offender is defined as lacking moral responsibility and criminal culpability. Kant’s Copernican Revolution moves modern thought beyond Spinoza’s substantialist approach and necessity-oriented view, and provides the basis for reinterpreting criminal behavior within necessity-oriented thought based on the scientific and positivist paradigm; this time, too, the offender is regarded as lacking moral responsibility and criminal culpability. Although these two necessity-oriented perspectives analyze crime deterministically, their epistemological foundations are entirely different: the former takes shape within the pre-Kantian epistemic world, while the latter takes shape within the post-Kantian epistemic world. Despite the similarity between the two approaches in terms of their deterministic and necessity-oriented logic, their practical and strategic implications for the criminal justice system are different, and each leads to a particular view of the nature of crime, punishment, and criminal policy that is distinct from the other. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Criminal Behavior, Spinoza, Philosophical Determinism, Positivism, Scientific Determinism, Necessity | ||
| مراجع | ||
|
آرون، ریمون (1386). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی. چ 8، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
اردبیلی، محمدعلی (1382). حقوق جزای عمومی. چ 4، تهران: میزان.
اسپینوزا، باروخ (1364). اخلاق. ترجمه: محسن جهانگیری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
اسپینوزا، باروخ (1404). شرح اصول فلسفۀ دکارت و تفکرات مابعدالطبیعی. ترجمه: محسن جهانگیری. چ 8. تهران: سمت.
ایمان، محمدتقی (1389). مبانی پارادایمی روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
برنجکار، رضا (1383). «ماهیت اراده در آثار اسپینوزا». نامۀ مفید، ش 41.
برنجکار، رضا (1382). «نتایج اخلاقی و حقوقی نظریۀ فلسفی اسپینوزا». اندیشه‌های حقوقی، س 1، ش 4.
پارکینسون، جی اچ آر (1381). عقل و تجربه از نظر اسپینوزا. ترجمه: محمدعلی عبداللهی. قم: بوستان کتاب.
جهانگیری، محسن (1383). مفاهیم و مسائل اخلاقی در فلسفۀ اسپینوزا: مجموعۀ مقالات. تهران: حکمت.
جهانگیری، محسن (1383). اختیار و مسائل مربوط به آن در فلسفه اسپینوزا. تهران: حکمت.
خزایی، زهرا؛ تمدن، فاطمه (1393). «دیدگاه جان مارتین فیشر دربارۀ اختیار لازم در مسئولیت اخلاقی». فصلنامه حکمت و فلسفه، س 10، ش 3، ص 131-151.
طالب‌زاده، حمید؛ مهرنیا،حسن؛ موسوی اصل، سیدسعید (1398). «رویکرد ارگانیک در ایدئالیسم آلمانی به‌مثابه شرط امکان علم اجتماعی پوزیتیویستی در اندیشه دورکیم». فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی دانشگاه تهران، دوره 26، ش 2، ص 241-272.
کسن، موریس (1385). اصول جرم‌شناسی. ترجمه: میرروح‌الله صدیق. تهران: انتشارات دادگستر.
فرجیها، محمد (1382). «جنبه‌هایی از تأثیر یافته‌های جرم‌شناسی بر سیاست جنایی». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دورۀ 7، ش 1.
قانعی‌راد، محمدامین و همکاران (1393). «شرایط امکان علوم اجتماعی در فلسفه اجتماعی علامه طباطبایی در پرتو مقایسۀ تطبیقی با فلسفۀ اجتماعی کانت». فصلنامۀ نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، س 4، ش 1، ص 55-86.
کوزر، لیوئیس (1385). زندگی و اندیشۀ بزرگان جامعه‌شناسی. ترجمه: محسن ثلاثی. چ 12، تهران: انتشارت علمی.
لازرژ، کریستین (1382). درآمدی به سیاست جنایی. ترجمه: علی‌حسین نجفی ابرندآبادی. تهران: انتشارات میزان.
نوربها، رضا (1377). زمینۀ جرم‌شناسی. تهران: انتشارات گنج دانش.
نوربها، رضا (1381). زمینۀ حقوق جزای عمومی. چ 6، تهران: انتشارات گنج دانش.
والک‌لیت، ساندرا (1386). شناخت جرم‌شناسی. ترجمه: حمیدرضا ملک‌محمدی. تهران: انتشارات میزان.
ولد، جرج- برنارد؛ توماس- اسنیپس، جفری (1380). جرم‌شناسی نظری. ترجمه: علی شجاعی. تهران: سمت.
ویلیامز، فرانک پی و ماری لین دی مک شین (1403). نظریه‌های جرم‌شناسی. ترجمه: حمیدرضا ملک‌محمدی. چ 8، تهران: میزان.
Allison, Henry (1987), Benedict of Spinoza, Introduction, Yale University Press
Beiser, F. (2005). Hegel. New York and London
Britan, Halbert Hains)1974(, Spinoza, Cogitata Metaphysica, The principles of Descartes philosophy, USA, Opencourt.
Caruso, G. D (2021) : Rejecting Retributive Justice: Free Will, Responsibility, and Criminal Punishment. Cambridge University Press
Curley, Edwin (1988), Behind the Geometrical Method, A Reading of Spinoza s Ethics, Princeton University Press
Della Rocca, Micheal (2008), Spinoza, Rotledege Press,.
Hoefer, Carl(2026),Causal Determinism , The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2026 Edition),Edward N.Zalta & Uri Nodelman (eds.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/sum2026/entries/determinism-causal/>
Hoffding, Harold, A History of modern philosophy, New York
Jones, S. S. (2000). Representation in Durkheim’s masters: Kant and Renouvier I: Representation, reality and the question of science. In Durkheim and representations (pp. 53-74), Routledge press
Kant, Immanuel (1998), Critique of pure reason, Translated and Edited by Paul Guyer and Allen W. Wood, Cambridge University press
Kant, Immanuel (2004), Prolegomena to Any Future Metaphysics, Translated and Edited by Gary Hatfield, Cambridge University press
Mill, Gohn Stuart(1875), Positive Philosophy of Auguste Komte, New York, Henry Holt and Company
Wolfson, Harry Austryn (1983), the philosophy of spinoza, Harvard University Press | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 221 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 106 |
||