آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,672 |
| تعداد مقالات | 37,754 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,531,065 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,598,413 |
مشروعیت فقهی و حقوقی آبستراکسیون به‌عنوان ابزار اعتراض سیاسی در نهادهای شورایی جمهوری اسلامی ایران | ||
| فقه و سیاست | ||
| دوره 7، شماره 1 - شماره پیاپی 13، فروردین 1405، صفحه 247-283 اصل مقاله (1.61 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/ijp.2026.75591.1143 | ||
| نویسندگان | ||
| علی اکبر ایزدی فرد* 1؛ علی اکبر جهانی2؛ مهدی نوروزی3 | ||
| 1استاد. فقه و حقوق. دانشگاه مازندران، مازندارن، ایران | ||
| 2فقه دانشکده الهیات. دانشگاه مازندران. | ||
| 3فقه دانشگاه مازندران | ||
| تاریخ دریافت: 13 مرداد 1404، تاریخ بازنگری: 17 آذر 1404، تاریخ پذیرش: 18 بهمن 1404 | ||
| چکیده | ||
| پدیده آبستراکسیون[1]به‌عنوان یکی از ابزارهای اقلیت پارلمانی برای اعمال نفوذ و تأثیرگذاری بر فرآیند قانونگذاری، همواره در مرز میان حق اعتراض مشروع و کارشکنی نهادینه قرار داشته است. این کنش سیاسی-حقوقی که در قالب اقدامات قانونی اما با هدف تأخیر، تغییر یا توقف طرح‌ها و لوایح انجام می‌گیرد، نه تنها در نظام‌های دموکراتیک، بلکه در ساختارهای مبتنی بر حاکمیت اسلامی نیز با پرسش‌های بنیادینی در خصوص حدود مشروعیت و قلمرو آن مواجه است. در نظام جمهوری اسلامی ایران که در آن نمایندگی مجلس، وکالت از مردم و امانتداری شرعی را همزمان بر عهده دارد، مسئله آبستراکسیون ابعادی پیچیده‌تر می‌یابد. از یک سو، اصول قانون اساسی و آیین‌نامه داخلی مجلس، فضایی برای اعتراض و نظارت اقلیت فراهم می‌آورد و از سوی دیگر، ضرورت حفظ انسجام نظام، مصالح عمومی و رعایت موازین شرعی، هرگونه اقدام اخلال‌گرایانه را به چالش می‌کشد. این تقابل، لزوم تدوین چارچوبی منسجم را که همزمان بتواند حق نظارت پارلمانی را به رسمیت شناخته و از سوءاستفاده از ابزارهای قانونی جلوگیری کند، بیش از پیش آشکار می‌سازد. این مقاله با عبور از نگاه توصیفی صرف، در پی ارائه تحلیلی ساختاریافته از آبستراکسیون در سه سطح تاریخ سیاسی ایران، مبانی فقهی و نظام حقوقی موجود است. پرسش محوری آن این است: براساس آموزه‌های فقه امامیه و قوانین موضوعه جمهوری اسلامی ایران، حدود مشروعیت آبستراکسیون پارلمانی چگونه تعریف می‌شود و آیا می‌توان الگویی پلکانی برای سنجش درجه مشروعیت آن ارائه داد؟ در پاسخ به این پرسش، پژوهش حاضر با روشی تحلیلی-توصیفی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای، اسناد پارلمانی و آرای فقهی، در چهار بخش سازمان‌یافته است: بخش اول به ریشه‌یابی تاریخی این پدیده در ایران می‌پردازد؛ بخش دوم ادله فقهی موید و مانع مشروعیت را بررسی می‌کند؛ بخش سوم جایگاه حقوقی آبستراکسیون در قوانین و آیین‌نامه مجلس را تحلیل می‌نماید؛ و در نهایت، بخش چهارم با تلفیق یافته‌های پیشین، نظریه مشروعیت پلکانی را به‌عنوان چارچوبی برای تعیین حدود مشروعیت ارائه می‌دهد. [1]. Obstruction | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| آبستراکسیون؛ قوه مقننه؛ مبانی فقهی؛ مبانی حقوقی؛ آیین‌نامه داخلی مجلس | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Jurisprudential and Legal Legitimacy of Parliamentary Obstruction as a Tool of Political Protest in the Deliberative Institutions of the Islamic Republic of Iran | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ali Akbar Izadi Fard1؛ Ali Akbar Jahani2؛ Mahdi Norouzi3 | ||
| 1Professor of Jurisprudence and Law, University of Mazandaran, Mazandaran, Iran | ||
| 2Department of Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. | ||
| 3Ph.D. Candidate, University of Mazandaran, Mazandaran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Parliamentary obstruction, as one of the tools available to parliamentary minorities for exerting influence over and affecting the legislative process, has always occupied a boundary between the legitimate right to protest and institutionalized obstructionism. This political-legal practice, which takes the form of lawful actions intended to delay, modify, or halt bills and legislative proposals, raises fundamental questions concerning the limits and scope of its legitimacy not only in democratic systems but also in political structures based on Islamic governance. In the Islamic Republic of Iran, where parliamentary representation simultaneously entails representing the people, acting as their legal agent, and fulfilling a religious trust (amanah), the issue of parliamentary obstruction becomes more complex. On the one hand, the Constitution and the internal regulations of the Parliament provide a framework for political protest and minority oversight; on the other hand, the necessity of preserving the integrity of the political system, safeguarding the public interest, and complying with Islamic principles challenges any disruptive action. This tension makes it increasingly necessary to formulate a coherent framework capable of recognizing the right to parliamentary oversight while preventing the abuse of legal mechanisms. Moving beyond a purely descriptive approach, this article seeks to provide a structured analysis of parliamentary obstruction at three levels: Iran’s political history, jurisprudential foundations, and the existing legal system. The central research question is: Based on the teachings of Imamiya jurisprudence and the enacted laws of the Islamic Republic of Iran, how should the limits of the legitimacy of parliamentary obstruction be defined, and is it possible to propose a graduated model for assessing its degree of legitimacy? To answer this question, the study employs a descriptive-analytical methodology and draws on library sources, parliamentary documents, and jurisprudential opinions. It is organized into four sections. The first examines the historical roots of this phenomenon in Iran; the second analyzes the jurisprudential arguments supporting and restricting its legitimacy; the third examines the legal status of parliamentary obstruction under existing legislation and the Parliament’s internal regulations; and finally, the fourth section integrates the preceding findings and proposes the theory of graduated legitimacy as a framework for determining the limits of legitimate parliamentary obstruction. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Parliamentary Obstruction, Legislature, Jurisprudential Foundations, Legal Foundations, Internal Regulations of Parliament | ||
| مراجع | ||
|
آبراهامیان، یرواند. (1389). ایران بین دو انقلاب (مترجم: احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی). تهران: نشر نی.
آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی. (مصوب 139۰). تهران: مجلس شورای اسلامی.
احمدی، رضا. (1402). بررسی قانون عفاف و حجاب در پرتو حقوق شهروندی. حقوق عمومی، ش24
بجنوردی، سیدمحمد. (1377) القواعد الفقهیه. قم: مؤسسه اسماعیلیان
جوادی آملی، عبدالله. (1386). ولایت فقیه. قم: انتشارات اسراء.
جعفری، محمد تقی (1368). بررسی تطبیقی امر به معروف و نهی از منکر در اسلام و غرب. تهران: انتشارات دانشگاه تهران
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1399). ترمینولوژی حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش.
حلی، ابن ادریس. (1413ق). السرائر. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
خاطرات هاشمی رفسنجانی. (1386). دوران مبارزه. تهران: دفتر نشر معارف انقلاب.
خمینی، سیدروح‌الله. (1421ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
1خوئی، سیدابوالقاسم. (1417ق). مبانی تکمله المنهاج. قم: مؤسسه احیاء آثار امام خوئی.
ذوالفقاریان، رضا. (1389). آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی در پرتو رویه عملی. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس.
رحیمی، سعید. (1385). تحلیل حقوقی لایحه اصلاح قانون مطبوعات در مجلس ششم. پژوهش‌های حقوقی: ش 7.
رضایی‌زاده، محمد. (1391). حقوق اقلیت پارلمانی. تهران: انتشارات جنگل.
سبحانی، جعفر. (1428ق). التحقیق فی نفی الحرج فی الشریعه الإسلامیه. قم: مؤسسه امام صادق×.
سجادی، سیدعلی. (1396). «آبستراکسیون پارلمانی». حقوق اساسی، شماره 25.
شاهرودی، سیدمحمود. (1426ق). القواعد الفقهیه. قم: انتشارات مجمع الفکر الإسلامی.
طباطبایی حکیم، سیدمحسن. (1416ق). مستمسک العروه الوثقی. قم: مؤسسه دارالتفسیر.
طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم. (1421ق). العروه الوثقی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عمید زنجانی، عباسعلی (1384). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات سمت.
قاری سیدفاطمی، سیدمحمد (1388). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
قاضی، ابوالفضل. (1398). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کسروی، احمد. (1378). تاریخ مشروطه ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر.
گنجی، محمدرضا. (1376). آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی در بوته نقد. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس.
لنکرانی، فاضل (1416). القواعد الفقهیه. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار^.
محقق اردبیلی، احمد. (1414ق). مجمع الفائدة البرهان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی
مصباح یزدی، محمدتقی. (1378). نظریه سیاسی اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
مکارم شیرازی، ناصر. (139۰). انوار الفقاهه. قم: مدرسه امام علی بن ابی‌طالب×.
ملک‌زاده، مهدی. (1371). تاریخ انقلاب مشروطیت ایران (ج5). تهران: انتشارات سخن.
نراقی، احمد. (1422ق). عوائد الایام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود. (1382). فرهنگ فقه (ج1). قم: موسسه دایره المعارف فقه اسلامی.
1-Binder, S. (1997). Minority Rights, Majority Rule. Cambridge University Press. 2-Dahl, R. (1956). A Preface to Democratic Theory. University of Chicago Press. 3-Partridge,E. (2006) A Short Etymological Dictionary of Modern English Routledge 4-Smith, S. (2020). The Politics of Parliamentary Obstruction. Oxford University Press. 5-Taylor, T. (1966). The History of Parliamentary Obstruction. Harvard University Press. 6-Wawro, G. (2006). Filibuster: Obstruction and Lawmaking in the U. S. Senate. Princeton University Press. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 67 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 77 |
||