آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,668 |
| تعداد مقالات | 37,667 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,118,297 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,426,880 |
تقلیل‌گرایی کارکردی در حکمرانی علم (صورت‌بندی یک خطای روش‌شناختی و دلالت‌های سیستمی آن) | ||
| مدیریت دانش اسلامی | ||
| دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 14، مهر 1404، صفحه 100-127 اصل مقاله (1.68 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/jikm.2026.75268.1130 | ||
| نویسنده | ||
| سید حسن هاشمی قهدریجانی* | ||
| دانشجوی دکترای سیاستگذاری فرهنگی، گروه مدیریت راهبردی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 05 فروردین 1404، تاریخ بازنگری: 08 مرداد 1404، تاریخ پذیرش: 03 شهریور 1404 | ||
| چکیده | ||
| عرصۀ علم در کشور ما در دهه‌های اخیر، با شکست‌های مکرر سیاستی مواجه بوده است؛ شکست‌هایی که علی‌رغم افزایش سرمایه‌گذاری‌ها و توجه روزافزون به توسعۀ علمی، همچنان تداوم یافته‌اند. نقدهای موجود در ادبیات سیاستگذاری علم، هریک ابعادی از این بحران را شناسایی کرده‌اند؛ اما آنچه در آنها مغفول مانده، توجه به یک خطای روش‌شناختی مشترک در خودِ فرایند تحلیل علم است که این مقاله آن را در قالب مفهوم «تقلیل‌گرایی کارکردی» صورت‌بندی کرده است. پژوهش حاضر با روش تحلیل مفهومی و استدلال نظریِ مبتنی بر داده‌های اسنادی و شواهد پژوهش‌های پیشین، نخست دلالت‌های این خطا را در سه سطح «بازنمایی ناقص علم»، «جانشینی مفهومی» و «تعریف نادرست مسئله» تبیین کرده و سپس علل بازتولید آن را در تعامل سه دستۀ عامل «گفتمانی - نمادین»، «ساختاری - نهادی» و «زمینه‌ای» تحلیل نموده است. این پژوهش استدلال می‌کند که علم در رویه‌های رایج سیاستگذاری، از یک «نظام کارکردی چندلایه» گاهی به یک یا دو کارکرد خاص فروکاسته می‌شود و این فروکاستن، به جانشینی مفهومی و تعریف نادرست مسئله می‌انجامد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تقلیل‌گرایی کارکردی نه یک اشتباه فردی، بلکه بازتابی از ساختارهای عینی، گفتمان‌های مسلط و شرایط اضطراری حاکم بر نظام علم است که به کژکارکردهایی چون کاهش تنوع معرفتی، شکل‌گیری علم نمایشی، بازتولید نابرابری و کاهش توانایی علم در پاسخ به بحران‌های پیچیده می‌انجامد. مقاله با هشدار به سیاست‌گذاران مبنی بر اینکه تغییر ابزارها بدون بازتعریف خودِ مسئله، راه بجایی نخواهد برد، بر ضرورت بازشناسی ارزش‌های درونی علم در سنت اسلامی و حرکت به‌سوی حکمرانی چندکارکردی تأکید می‌کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تقلیل‌گرایی کارکردی؛ حکمرانی علم؛ خطای روش‌شناختی؛ سیاستگذاری علم | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Functional Reductionism in Science Governance A Formulation of a Methodological Error and Its Systemic Implications | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Syed Hassan Hashemi Qahdarijani | ||
| PhD student in Cultural Policy, Strategic Management Department, Faculty of Social Sciences, Bagheralud University, Qom, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| In recent decades, the field of science in Iran has experienced repeated policy failures—failures that have persisted despite increased investment and growing attention to scientific development. Existing critiques in the science policy literature have identified various dimensions of this crisis; however, they have largely overlooked a common methodological error embedded in the very process of analyzing science. This article conceptualizes this error as “functional reductionism.” Employing conceptual analysis and theoretical reasoning grounded in documentary data and evidence from previous studies, the research first elucidates the implications of this error at three levels: “incomplete representation of science,” “conceptual substitution,” and “misdefinition of the problem.” It then analyzes the factors underlying its reproduction through the interaction of three categories of determinants: “discursive–symbolic,” “structural–institutional,” and “contextual.” The study argues that, in prevailing policymaking practices, science is sometimes reduced from a “multilayered functional system” to one or two specific functions, and that this reduction leads to conceptual substitution and the misdefinition of problems. The findings indicate that functional reductionism is not an individual error but rather a reflection of objective structures, dominant discourses, and the emergency conditions governing the science system. It consequently gives rise to dysfunctions such as reduced epistemic diversity, the emergence of performative science, the reproduction of inequality, and diminished capacity of science to respond to complex crises. By warning policymakers that changing instruments without redefining the underlying problem will not lead to meaningful solutions, the article emphasizes the need to rediscover the intrinsic values of science within the Islamic tradition and move toward a multifunctional approach to governance. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Functional Reductionism, Science Governance, Methodological Error, Science Policy-Making | ||
| مراجع | ||
|
افروغ، عماد. (1395). ارزیابی انتقادی نهاد علم در ایران. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ابن‌بابویه، محمد بن علی و عابدی، حسین. 1391. أمالی شیخ صدوق. 2 ج. تهران - ایران: آدینه سبز. سیف‌الدین، امیرعلی؛ سلیمی، محمدحسین؛ و سیداصفهانی، میرمهدی. (1382). چالش‌های پیش‌روی سیاست‌های علم. مطالعات راهبردی، (2)، صص 1‑20.
بویر، مارک. (1403). مفاهیم کلیدی حکمرانی (مترجم: محمدرضا امانی). تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
قلی‌پور، حسین؛ عبیری، رضا. (1401). کاوشی در گسترۀ حکمرانی علم: مروری قلمرویی. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 28(4)، صص 69‑93.
گودرزی، مهدی؛ رضاعلیزاده، حسین؛ غریبی، جلیل؛ و محسنی کیاسری، مصطفی. (1393). آسیب‌شناسی سیاست‌های علم و فناوری در ایران: تحلیلی بر برنامه‌های پنج‌سالۀ توسعه. مدیریت توسعه فناوری، 2(1)، صص 139‑164.
مرادی‌پور، حجت‌الله؛ حاجیانی، ابراهیم؛ و خلیفه سلطانی، حشمت. (1395). رهیافتی به پیامدهای سیاستگذاری علم و فناوری در ایران براساس تحلیل اسناد بالادستی. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 11(37)، صص 1‑27.
Peters, B. G., Pierre, J., Sørensen, E., & Torfing, J. (2018). A Research Agenda for Governance. Edward Elgar Publishing. Merton, R. K. (1968). Social theory and social structure (Enlarged ed.). Free Press. (Original work published 1957) Mirowski, P. (2011). Science-Mart: Privatizing American Science. Cambridge, MA: Harvard University Press. Pop Berman, E. (2014). Not Just Neoliberalism: Economization in US Science and Technology Policy. Science, Technology, & Human Values, 39(2), Fricker, M. (2007). Epistemic Injustice: Power and the Ethics of Knowing. Oxford: Oxford University Press. Hicks, D., Wouters, P., Waltman, L., de Rijcke, S., & Rafols, I. (2015). Bibliometrics: The Leiden manifesto for research metrics. Nature, 520(7548), pp. 429–431. Doi: 10.1038/520429a Hazelkorn, E. (2015). Rankings and the Reshaping of Higher Education: The Battle for World-Class Excellence. London: Palgrave Macmillan. Muller, J. Z. (2018). The Tyranny of Metrics. Princeton. NJ: Princeton University Press. Godin, B. (2006). The Linear Model of Innovation: The Historical Construction of an Analytical Framework. Science, Technology, & Human Values, 31(6), pp. 639-667.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 49 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 51 |
||