آمار
| تعداد نشریات | 54 |
| تعداد شماره‌ها | 2,671 |
| تعداد مقالات | 37,724 |
| تعداد مشاهده مقاله | 20,431,662 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 9,562,994 |
انگیزه‌ها و پیامدهای جنگطلبی شیوخ و شاهان صفوی از عصر جنید تا عهدنامه صلح زهاب (581-1041ق) | ||
| تاریخ اسلام | ||
| دوره 27، شماره 2، شهریور 1405، صفحه 197-230 اصل مقاله (1.02 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22081/hiq.2024.66243.2321 | ||
| نویسنده | ||
| رضا صحت منش* | ||
| دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 06 فروردین 1405، تاریخ بازنگری: 06 خرداد 1405، تاریخ پذیرش: 23 تیر 1405 | ||
| چکیده | ||
| صفویان، به عنوان طولانیترین سلسله ایران در دوره اسلامی (907ـ 1135ق)، از عصر شیخ جنید(ح. 831- 864 ق) تا عهدنامه صلح زهاب (1049ق)، درگیر جنگ‌های متعددی بودند. پژوهش حاضر با روش تحلیل تاریخی، در پی پاسخ به این پرسش است که شیوخ و شاهان صفوی با چه انگیزه‌هایی به جنگطلبی و غازیگری روی آوردند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که افتخارآفرینی، نمایش توان فردی، کسب مشروعیت، و به نمایش گذاشتن قدرت و شکوه حکومت، مهم‌ترین نگیزه‌های شیوخ و شاهان صفوی برای جنگ با رقیبان بوده است. پادشاهان فاتح، معمولاً با اقبال عمومی روبه‌رو می‌شدند و بر همین اساس، در عصر شاهان جنگاور، بحران سیاسی یا اجتماعی مهمی پدید نیامد و حتی برخی بحران‌های پیشین نیز پایان یافت. در مقابل، در دوره‌هایی که حکومت از وجود شاهی جنگاور برخوردار نبود، دولت صفوی با چندین بحران و درگیری سیاسی داخلی مواجه شد که این امر به تضعیف، و گاه زوال، شخصیت مستقل و مشروعیت شاه انجامید. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| حکومت صفوی؛ شیخ جنید صفوی؛ عهدنامه صلح زهاب؛ خلافت عثمانی؛ حکومت ازبکان | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Motivations and Consequences of the Belligerence of Safavid Shaykhs and Kings from the Era of Junayd to the Treaty of Peace at Zuhab (851-1049 AH) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Reza Sehhat Manesh | ||
| Associate Professor, Department of History, University of Jiroft, Jiroft, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The Safavid Order (tariqat), from the era of Shaykh Safi al-Din Ardabili (d. 730 AH) until the beginning of the period of Shaykh Junayd (r. ca. 831–864 AH), was founded upon the spiritual relationship between the shaykhs and their disciples. From the era of Shaykh Junayd onward, militancy and ghazi warfare supplanted Sufi asceticism, and the Safavid shaykhs, by placing the sword in the hands of their disciples and the Qizilbash, transformed the Safavid Order into a political party and brought it into the power equations of Iran. The present study seeks to elucidate the manifest and latent functions of Safavid militancy and belligerence, and endeavors to answer the question: on the basis of what motivations did the Safavid shaykhs and kings turn to belligerence and ghazi warfare? The data of this research have been gathered through consultation of primary sources from the Safavid era and examined by means of historical analysis method. The first Safavid battles with their rivals began in the era of Shaykh Junayd (d. 864 AH). Shah Isma'il Safavi (r. 907–930 AH) in numerous wars defeated Farrukh-Yasar Shirvanshah (906 AH), Alvand Beg Aq-Qoyunlu (907 AH), and subsequently Sultan Murad Aq-Qoyunlu at Hamadan. Shah Isma'il, armed with armor, sword, and lance, would present himself on the battlefield with forces considerably fewer than those of his rivals. This manner earned him sanctity, divine charisma (farr-i izadi), and inviolability among the Sufis and Qizilbash, transforming him into a god-like figure. Victory over the Uzbeks, as a powerful rival, confirmed and reinforced his legitimacy and prepared the ground for domestic and foreign political maneuvers. After overcoming the Uzbeks, he dispatched conquest letters (fath-namahs) to India, Syria, and Rum (Byzantine). In addition, he also sent conquest letters to domestic regions of Iran where the possibility of rebellion and unrest existed. Among these regions, mention may be made of Iraq, Fars, Azerbaijan, Kerman, Khuzistan, Baghdad, Diyarbakr, Shirvan, and Tabaristan. Nevertheless, the defeat at Chaldiran brought far-reaching consequences in its wake. Religious and political beliefs concerning the Shah were damaged, and his metaphysical image collapsed in the eyes of his followers. Furthermore, he withdrew from military and state affairs and spent most of his time in hunting, polo, amusement, and wine-drinking. The defeat at Chaldiran prepared the ground for the rise to power of the Qizilbash chiefs and the increase of their insubordination. Shah Tahmasp, in order to put an end to the disputes among the amirs and to curb their insubordination, first and foremost proved his capabilities in the Battle of Jam against the Uzbeks in 935 AH. Then, in 937 AH, he issued the order for the execution of Chuha Sultan and other Tekelu amirs, and in the years 939–940 AH, by issuing the order for the execution of Husayn Khan Shamlu, he put an end to Qizilbash domination. Since the defeat at the Battle of Chaldiran had inflicted great damage upon royal prestige, Shah Tahmasp, in order to remain immune from the consequences of a possible defeat, avoided direct confrontation with the Ottomans. Nevertheless, between the years 947 and 960 AH, he marched four times to the Caucasus in order to present himself as a conquering monarch and to reinforce the morale of the Qizilbash in the light of military victories. Shah Abbas came to power under conditions in which many provinces, including Fars, Kerman, Isfahan, Kashan, Ardabil, and Gilan, were gripped by the rebellions of khans and governors. At the outset, he issued orders for the execution of several amirs and then proceeded to establish order in the provinces and districts. His next step was war with the Uzbeks, who had occupied Mashhad, Nishapur, Isfarayin, Sabzavar, Mazinan, Jajarm, Shaqaq, and the surrounding regions, and had appointed governors for them. By defeating the Uzbeks, Shah Abbas consolidated Iran's sovereignty over Khurasan through war and nullified their claims. On the western front as well, in 1032 AH, he captured Baghdad and Iraq. He also marched to Huwayza and Luristan, and with the cooperation of the English, expelled the Portuguese from the Persian Gulf, and Jirun (Gombroon), Bahrain, Qeshm, and Hormuz were also returned to Iran's territory. The important victories over the Uzbeks and Ottomans consolidated the position and legitimacy of Shah Abbas. The Treaty of Peace at Zuhab with the Ottomans marks a turning point in Safavid history. Prior to the conclusion of this treaty, the most important enemy of the Safavids was the Ottoman state. The continuous wars of the Uzbeks and Ottomans with the Safavids had constantly kept Iranians in a state of readiness, strengthened their defensive capabilities, focused attention on borders, and led to the reform of the military structure. However, from the time of the conclusion of the Peace of Zuhab until the fall of Isfahan to the Afghans, no war occurred between the Safavids and the Ottomans. The Uzbeks likewise distanced themselves from the atmosphere of war and became embroiled in internal disputes. This situation led to a decline in the army's readiness, the abandonment of the borders, and laxity in guarding them. The prolonged peace with the Ottomans and the absence of war with the Uzbeks distanced the Safavid kings from the battlefield, drove the army into passivity, and removed the forces from the atmosphere of competition, which had served to strengthen their combat capability. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Safavid government, Sheikh Junaid Safavi, Zahab Peace Treaty, Ottoman Caliphate, Uzbek government | ||
| مراجع | ||
|
آشوری، داریوش (1391). دانشنامه سیاسی. تهران: مروارید.
آنجللو(1349). سفرنامه آنجللو، در: سفرنامههای ونیزیان در ایران. ترجمه منوچهر امیری. تهران: خوارزمی.
اسکندربیگ منشی ترکمان (1387). عالمآرای عباسی. به‌کوشش ایرج افشار. تهران: امیرکبیر.
افوشتهای نطنزی، محمودبن هدایتالله(1373). نقاوهالآثار فی ذکر الاخبار در تاریخ صفویه. به‌کوشش احسان اشراقی. تهران: علمی و فرهنگی.
بشیریه، حسین (1381). جامعهشناسی سیاسی. تهران: نی.
بشیریه، حسین(1386). آموزش دانش سیاسی. تهران: نگاه معاصر.
بوداق قزوینی(1999م).جواهرالاخبار (تاریخ صفویه از آغاز تا سال 984 ق). به کوشش محمدرضا نصیری و کوئیچی هانهدا. توکیو: موسسه مطالعات فرهنگها و زبانهای آسیا و آفریقا.
تاورنیه، ژان باتیست (بی‌تا). سفرنامه تاورنیه. ترجمه ابوتراب نوری. به‌کوشش حمید شیرانی. اصفهان: کتابفروشی تأیید.
توینبی، آرنولد(1373) جنگ و تمدن (چکیدهای از پژوهشی در تاریخ). ترجمه خسرو رضایی. تهران: علمی و فرهنگی.
جنابدی، میرزا بیگ حسن(1367). روضهالصفویه. به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد. تهران: بنیاد محمودافشار.
حاجیانپور، حمید(1391). «روابط عثمانیان و اوزبکان در دوره شاه طهماسب صفوی». فصلنامه تاریخ روابط خارجی ایران، س13، ش50.
حسینی استرآبادی، سید حسینبن مرتضی (1366) تاریخ سلطانی. به کوشش احسان اشراقی. تهران: علمی.
خنجی، امیرحسین. (بی‌تا). قزلباشان در ایران. بیجا، بینا.
خنجی اصفهانی، فضلاللهبن روزبهان(1382). تاریخ عالمآرای امینی. به‌کوشش محمداکبر عتیق. تهران: میراث مکتوب.
خواندمیر، غیاثالدین بن همامالدین الحسینی(1380). حبیبالسیر فی اخبار افراد بشر. به‌کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: خیام.
خورشاهبن قبادالحسینی(1379). تاریخ ایلچی نظام شاه. به‌کوشش محمدرضا نصیری و کوئیچی هانهدا، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
دالساندری، وینچنتو(1349). سفرنامه وینچنتو دالساندری، در: سفرنامههای ونیزیان در ایران. ترجمه منوچهر امیری. تهران: خوارزمی.
دلاواله، پیترو(1370). سفرنامه پیترو دلاواله. ترجمه شعاعالدین شفا. تهران: علمی و فرهنگی.
دورانت، ویل و آریل(1384). درسهای تاریخ. ترجمه احمد بطحایی. تهران: علمی و فرهنگی.
روملو، حسنبیک(1357). احسن التواریخ. به کوشش عبدالحسین نوایی. تهران: بابک.
رویمر، ر(1384). برآمدن صفویان، در: تاریخ ایران (دوره صفویان) از مجموعه تاریخ کمبریج، ترجمه یعقوب آژند. تهران: جامی.
زنو، کاترینو(1349). سفرنامه کاترینو زنو، در: سفرنامههای ونیزیان در ایران. ترجمه منوچهر امیری. تهران: خوارزمی.
سفرنامه بازرگان ونیزی در ایران(1349). ترجمه منوچهر امیری. تهران: خوارزمی.
سیوری، راجر(1374). ایران عصر صفوی. ترجمه کامبیز عزیزی. تهران: نشر مرکز.
عالمآرای صفوی(1350). به‌کوشش یدالله شکری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
قزوینی، یحییبن عبداللطیف الحسینی(1314). لبالتواریخ. تهران: موسسه خاور.
لاکهارت، لارنس(1383). انقراض سلسله صفویه. ترجمه اسماعیل دولتشاهی. تهران: علمی و فرهنگی.
متولی، عبدالله(1395). «تأثیر مذهب بر الگوهای مناسباتی ایران با عثمانی در دوره صفویه». پژوهشنامه تاریخ اسلام. س6، ش 21.
متولی، عبدالله و علی زارعی(1397). «پیامد نبرد غجدوان بر جغرافیای سیاسی منطقه ماوراءالنهر و مناسبات درونی قدرت در ایران». مطالعات تاریخی جنگ. س2، ش 3.
محمدیوسف مورخ(1317). ذیل عالمآرای صفوی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
مستوفی، محمد محسن(بی‌تا). زبدهالتواریخ. به‌کوشش بهروز گودرزی. تهران: بنیاد محمود افشار.
ملاکمال منجم(1334). تاریخ ملاکمال. به‌کوشش ابراهیم دهگان. اراک: بینا.
میراحمدی، مریم(1371). تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر صفوی. تهران: امیرکبیر.
مییر، پیتر(1375). جامعهشناسی جنگ و ارتش. ترجمه محمدصادق مهدوی و علیرضا ازغندی. تهران: قومس.
واله قزوینی، محمدیوسف(1382). خلدبرین، به‌کوشش محمدرضا نصیری. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
همایون کاتوزیان، محمدعلی(1374). اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی. ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی.تهران: نشر مرکز.
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا(1393). تاریخ روابط خارجی ایران. تهران: امیرکبیر..
یوسفجمالی، محمدکریم(1385). تاریخ تحولات ایران عصر صفوی. اصفهان: دانشگاه آزاد اسلامی.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 74 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 35 |
||